Problemań inesket: meze moli Budapeštën dï suomi-ugrań raśketnen jutkojožotnesë?

Kuľań Učajen dï Viden Kažajen kojsë, Budapešt marto dialogsońt, ineskeks ulemańt langs nežedemasońt smusteś araś. Anśak uli-araś dialogoś?

1843 ijen ožokovsto komśnileje ijesë ugra tuś Peterburgsto čilisema jonov.

Reguly Antal jutavtś kisënt alamodo a kolmo ijet. Vasence telent son tonavtneś mansi kelenten Ural pandotnen čilisema jonksoń čiresëst, 1844 ijen kizna tuś pelevejonov, Ob lejen hantïtnenen, dï kadovś jutksost teles. 1845 ijen ejźurkovsto veľavtś mekev: mejelce ijezë jutaś Evropań jonksso, Ravčiresë, koso važodś marin, vetken, erźań dï mokšoń keltnen marto.

Son tuś martonzo kemsisemge ťožent valkikst, hantïn maraľań morot dï lija foľklor, konat śormadozelt vajgelstë. Kandoztnen jutkso ulneśt erźań-mokšoń valks, mokšoń grammatikań śormadovkst, erźań jovkst dï morot. Son kuloś 1858 ijestë, kolońgemen vejksë ijesë, malav mezejak apak nolda. Erźań valkoctnën noldïnze sonzë kisë Budenz József.

Te interesstënt kasś ineskeks ulemado ugrań sodalmaś. Ineskeks ulemado ugrań politikaś žo eri baška okstavksso, dï suomi-ugratnenen turtov tarka ejsënzë ijede-ijes tejevi sede alamo.

Ineske raśket: tevent sodalmań jonksozo alamo kin meľavtï

Ugrań kelent suomi-ugrań undokstnëde sodalmasońt kavtoldomat araśt. Anśak Ugrań mastorońt turtov ineskeks ulemado kevkstemaś ašti avoľ lingvistikaso — son politikań jonksso.

Laakso Johanna, Venań universitetënt suomi-ugrasodamoń professorozo, vanï te pelkstamońt langs Avstrijasto. Sonzë valonzo koŕas, pelkstamoś vasondevś Attilań dï šumertnën ine jutań pingedest kortamotnes. Tevent sodalmań jonksozo alamo kin meľavtï.

Laakso-ń kojsë, te problemańt jurozo a nejavi vasen varštamosońt, son sede domka. Publikańt tonavtïź nejeme eŕamopingen lingvistikasońt raśken eŕamopingent urenzë. Avstrijań kuľań sravtnemapeltnes ugrań «eŕamopingedent ikepingeś» malav a pongoni: lovovi, te ugratnen potmo tevest. «Nejavi, isťa lovit lamo ugratnejak, a te sedejak beŕań», — čaŕkodevti son.

Ugrań lingvistikań iskuvamo centrańt sodalmań pokš važodićazo Fejes László te kuvońt ekševti. «Alternativen» teorijatnen lepšťamodo kevkstemańt langs son venksťaś nuŕkinestë: «Mejelce kemen ijetnen pert temaś eź ulne isťamo psiks».

Vitnemaś ejtev. «Turanoń» luvonksoś — avoľ mejelce ijetnen kandïlov, te kuvaka fon. Te fonońt langso kirdij mastoroś tejś vejke tešksëks nejevića tev: 2018 ijestë Ugrań mastoroś tejevś Ťurkań arsijkurońt (teči — Ťurkań kirdij mastortnën organizacija) vejondovanïćaks. Ugrań keleś tede eź lotka uleme suomi-ugrań keleks.

Anśak ugratne pelkstït a isťa keldent, koda aťat-sërďatnede. Erij ineske raśketne — erźatne, mokšotne, marijtne, udmurtnë — alamo kin meľavtït. Selmeikelev putoź ugrań politikaś — konservatoroń dï liberaloń pitnetnen ťurema. Praktikasońt son pek pragmatiken, dï pitnetnen turtov tarkaś tesë ijestë ijes alamolgadï.

Budapeštsë ineskeks ulemaś umok tejevś leskede kevkstemaks. A meze lezëvči vasolt inesketnede, konat Rossijań potso, iznemavtomo ťurit assimiľacijańt karšo?

Grantt Rossijań kirdij mastoronten

2008 ijen śoksńa Pusztay János professoroś topavtïze umoń inemelenzë. Balaton erken čiresë sonzë melsë panžozel Collegium Fenno-Ugricum: sodalmań-iskuvamoń institut, konań missijazo ulneś suomi-ugrań keltnen popuľaroks tejema dï kastoma, tede baška — net keltnesë kortïća raśketnede sodamočin sravtnema. Institutońt jurovtomasońt lezdaś Ugrań mastoroń pŕavtvetikuroś. Badačońtomaj ošken arsijkuroś makś sivedemas kudo, a formalen «latoks» tejevś «Nacijatnen kudo» lomańkuroś.

Kollegiumoś kundavkšnoś sen temas, mezent kijak eź tejekšne: Rossijaso erića suomi-ugratnen turtov školań terminologijań valkst. Isťamo valkstomo tirin kelsë tonavtomaś važali terminologijań apparatoń asatïksënten. Kemen školań predmett vete kelsë: erźań, mokšoń, marin, udmurtoń dï komin. Vedgemen valkst kemen kovoń pert.

Fizikań erźań valksońt anokstïze Agafonova Nina. Redaktoroks ulneś Mosin Mihail, Ogaŕovoń lemsë Mordvań universitetënt suomi-ugrań dï onkstamoń lingvistikań kafedrańt vetićazo, kemekstïze seke universitetënt terminologijań-orfografijań komissijazo. Knigaś — vedgemen koto lopso — lisś 2011 ijestë.

Valkstnën anokstamost dï noldamost pandïze Evropań Arsijkurońt dï Evropań vejsënďavksońt vejsën programmast «Raśken viškapelkst Rossijaso». Pusztay professorońt valonzo koŕas, Evropań vejsënďavksoś makś jarmakt Ugrań mastorońt iniciativanzo koŕas. Jarmaktnë saśt Strasburgsto dï Bŕusselste. Ugrań jonoś, sonzë valonzo koŕas, pandś tonavtnema materialtnën kisë: komi, marin dï udmurtoń kelsë — ervasońt nile knigat.

Saranošoń «Finno-ugorskij mir» žurnalońt lopatnesë Pusztay professoroś ledstni: projektënt pŕavt koordinatoroks ulneś Fedina Marina Sïktïvkarsto, koordinatoroks — Rodńakov Aleksej, Ogaŕovoń lemsë Mordvań kirdij universitetstë dï regionoń koordinatort Marij Elstë dï Udmurtijasto.

Nen jarmaktnën ulneś ombo jonostkak, dï «Erźań Mastor» kuľalopaś sondenzë śormadokšnoś. Programmaś ulneś vejsën, Rossijań regionoń kastomań ministerstvańt (ruz. Минрегионразвития) marto; bjudžetëzë — 2,75 million evro (Evropań Arsijkurońt informacijanzo koŕas), regiontnëde — kolmodo a sede alamo: Mordvań mastor, Altajen kraj, Dagestan. 2009 ijen sunderkovsto delegacijaś saś Saranošov dï jutavtś seminart sede, koda videstë śormadoms grantoń maksomado eńaldomańt. Erźań raśkeajgemaś meľavtś institucionaloń kasomado, seks son śulmil pokš kemema programmańt marto. Erźań kelen idemań Lezëpargoś śormadś eńaldoma grantoń maksomado, veľavtomga kuľalopańt erva targoń noldavksoks. Anglań kels eńaldomań jutavtomańt kisë, maksozel avoľ vejke ťoža celkovojt, śormadś kuľalopaś. 314 eńaldomatnestë pelkstamos noldazelt 282, grantoś maksozel 12 regionsto 24 organizacijanen. Kuľalopańt kojsënzë, jutksost arasel vejkejak lomańkuro. Mordvań mastorso, kuľalopańt informacijanzo koŕas, jarmaktnë pongśt tonavtomań ministerstvanten — lagerent langs, koso erźań, mokšoń dï tataroń ejkakštnë sede vadŕalgadśt eś ruzoń kelent, — tonavtomań sërlangońt kepedemań institutonten, Ogaŕovoń lemsë universitetënten dï suomi-ugrań kuľturań Ravčiren centranten.

Net ijetnestë, situacijańt pštilgavtś a kekševića konfrontacija erźatnen dï Rossijań Federacijań kirdivijtnen jutkso. 2003 ijen umaŕkovsto Mordvań respublikaś pekstïze «Sijažar» teleredakcijańt, kona 1992 ijestë sajeź anokstïl noldavkst erźaks dï mokšoks. Saranošso jutït demonstracijat anamo marto: lotkavtoms erźatnen ruzïjavtomań politikańt dï veľavtoms kirdij telekanals erźań kelsë noldavkstnën. 2004 ijestë Aťań Ezemeś vasencede kočki Ińazorońt: Ińazoroks kočkazel Kšumanćań Pirguž. Mordvań mastoroń kirdivijtne javoľavtït Raśken Ozksońt, raśkeajgemań sehte eŕaviks institutonzo, nacijań-foľkloroń «prazdnikeks». Kurok raśkeajgemaś noldïze «Aťań Ezemde putońluvońt». 2006 ijestë Saranošso jutaś Erźań kongress, kozoń saśt Rossijań 10 regionsto 93 delegatt. Kongressëś kemekstï ašo-jakstere-raužo erźań koct, anï zakon raśken školado dï erźań kelsë efirën sejedkstamodo. Net anamotne kavonzït 2007 ijen Raśken Ozksso. Venksëks prokuraturaś anï videkurodońt pelde «Erźań Mastor» kuľalopańt pekstamonzo — se kuľalopańt, konań raśkeajgemaś arseś idems Ugrań mastoroń kedkirdemasońt. Programmań delegacijańt samodonzo kolmo kovdo ikele, 2009 ijen umaŕkovoń 25-ce čistë, redakcijań peldekortïjtne Rossijań Ťokš Videkuroso idit-vanstït vejkine apongavtoń erźań kuľalopańt noldamo meltopavtomańt. Graždanoń tevtnede videkuroń kollegijaś, Knïšev sudijańt veťamonzo alo, nalkstavtïze Mordvań mastoroń prokuraturańt kassacijanzo. Kuľalopańt karšo kavto ijede kuvaťs molića processëś pŕadozel.

Pirguž Ińazoroś, Aťań Ezement marto, učośt Ugrań mastorońt kedkirdemanzo. Sïnst arsemast koŕas, Budapeštën publikań pozicijazo pek lavšomgavtovlize Moskovoń lepšťamonzo erźań raśkeajgemańt dï vese raśkent langs. «Saranošso ugrań inžetnen marto sval jakaśt „eŕaviks lomańt“. Vese vastomatne, kontaktnë dï kortamotne jutavtozelt filtrań pačk. Ugratnenen melest vanoź čaŕkodevtiź: eńaldomań pelkstamotnesë iznićaks ulit anśak setne, kin langs sursost nevtit vastïćatne. Dï sïn saśt ve mels isťamo luvońt marto», — čaŕkodevti 2006 ijen Erźań kongressënten sovićaś, ugrań projektën pelkstamotnen perka situacijańt vadŕasto sodïćaś.

2007 ijestë sajeź Mordvań mastoroń prokuraturaś anoś videkurodońt pekstams «Erźań Mastor» kuľalopańt; «Sova» informacijań-analitikań centrańt valonzo koŕas, te processënt ušodomado sonzë ikele eńaldś FSB. 2009 ijestë redakcijaś noldaś śormadovks erźatnen ruzïjavtomado. Noldavkssońt mereź: a eŕavi maksoms jarmakt lomantnenen, konat, valonzo koŕas, kekšit erźatnen ruzïjavtomańt, dï te riśmesënt vasenceks lemdi Mosin Mihailën.

Kollegiumoś eź kaso kirdij mastoroń svalškań programmas. Omboce pelksëks arsekšnezelt tirin kelsë tonavtnema knigatne.

Tonavtnema knigatne karmavtozelt anśak kolmo kelsë — komin, marin dï udmurtoń, śormadï Pusztay. Erźań dï mokšonsetnen, valonzo koŕas, sïn noldavit, źardo karmit uleme korrektën terminologijań valkst. Marij Elsë dï Komisë, źarïja školatnesë, eksperimentën kojsë maksït tonavtneme tirin kelsë baška predmetnënen. Ervańt, vete keltnede valkstnën vanoma-onkstamotne, noldazelt 2013–2015 ijetnestë (Pusztay professorońt nevtevksënzë koŕas, udmurtonsent lisema ijezë apak jovta).

Collegium Fenno-Ugricum važodi tečijak. 2025 ijestë sonzë lemenzë alo lisśt vejksë knigat, jutït konferencijat dï prezentacijat, ušodoź knigań koto serijat — nej Šarošpatak ošoń Tokaj-Hedjalja universitetënt marto. Nen vejksë knigatnen jutkso araś vejkejak Rossijań suomi-ugrań raśketnede. Ugratne Švecijaso dï Suomi mastorso, livoń keleś, kavto tortingetnen jutkso Estën mastoroń viškapelkstnëde politikazo, Ožńań ki, Zemplen dï Karpattombaľks.

«Ugrań, suomin dï estën suomi-ugrasodamotne ledsťavtït sovetën umoń anekdotońt. Ve lomań veľavtï kudov talaj čokšne dï nei, koda jalgazo ašti fonarent alo dï tago meze vešni moda langsto. „Vańa, meze vešńat?“ — kevksti lomaneś. „Škanevtijem jomaś“, — venksti Vańa. „Fonarent alo?“ — kevksti lomaneś. „Avoľ, sïn jomaśt čopoda tarkaso, takodamo bakaldaso. Anśak toso čopoda, koda sïnst musï? A tesë fonardent valdo“, — čaŕkodevti Vańa. Isťa minek „ineske kirdij mastortnën“ politikastkak. Sïn idit avoľ setnen, konatnenen eŕavi lezdamoś, konat sval aštit repressijatnen dï assimiľacijań kirdij politikaso lepšťamońt alo, idit setnen, konatnen vanstomaś lezëv dï a kameľav», — kortï, lemenzë apak jovta, Aťań Ezems sovićaś.

Redakcijanok śormadś Pusztay János professoronten, Rubovszky Évanen — son veťaś «Nacijatnen kudo» lomańkurońt, — Reguly lomańkuronten, Ablonczy Balázs eŕamopingen sodïćanten dï Rácz András politologonten. Venks kingak pelde eź sa.

Šiofok, 2012: erźań śulmo

Suomi-ugrań raśketnen Vesemodamastoroń kongressëś puromi nile ijestë veśt. Sede videstë — puromkšnoś (anśak te baška temaś). Kongressëś — kelen bujent pŕavt melkužozo: raśketnen delegacijat, meljavoľavtomat, vastïća mastortnën prezidentest panžomsto. Ugrań mastoroś kavkśt vastïze kongressënt — 1996 ijestë Budapeštsë dï 2012 ijestë Šiofokso, Balaton erken čiresë.

Dï veśt ugratne karado-karšo vastnevśt erźań kevkstemańt marto.

2011 ijen čadïkovoń 5-ce čistë, Suomi-ugrań raśketnen Konsuľtacijań komitetëś Šiofokoń VI Vesemodamastoroń kongressënten aravtś baška kvotat: komś delegatt erźatnen pelde dï komś mokšotnen. Melssamosońt ulneś jovtaź: delegattnën kočkamoń luvońt erva raśke kemekstï sonś.

Rossija lovi erźatnen dï mokšotnen vejke raśkeks — «mordvaks». Komitetëś lovinze sïnst lijaks. Nejavoľ: Konsuľtacijań komitetënt pozicijazo javovś Moskovoń oficialen pozicijanzo marto.

Onksońsajemaś jutaś 2012 ijen taštamkovoń 5–7-ce čitnestë. Erźań delegacijaś saś Šiofokov, Azúr inžekudonten, koso jutavtovś Kongressëś, anśak sonzë eziź nolda kongressënten natoj vanïćakskak. Sïnst arseśt panemest tosto, anśak eź lise. Erźatne ikelev arseśt isťat tevtnede dï sivedśt nupaľt seke. Seks piketëst sïn jutavtïź gotelen hollsońt, kongressën, pekstaź turtozost, kenkšent ikele. Estën ERR-ś noldïnze kuľatnen, konatnen pŕalemtnesë jovtaź, koda erźatne nevtit karšo aštemast suomi-ugrań kongressësë.

Vejsën «mordvań» kategorijadońt baška aštića erźań delegacijańt karšo sťaś Mosin Mihail, Ogaŕovoń lemsë Mordvań universitetënt suomi-ugrań dï onkstamoń lingvistikań kafedrańt vetićazo, — ERR-ś lemdi sonzë «mordvań delegacijań» vetićaks. Te seke Mosin Mihailëś, kije anokstïze eŕamopingen terminën erźań valksońt, konań noldïze Collegium Fenno-Ugricum 2011 ijestë, — pačti Pusztay eś 2018 ijen śormadovksonzo langs nevtevkssënt.

Noldamodo-a noldamodo sakšnoś mels komitetëś, avoľ oficialen Budapeštëś. Anśak, stakasto kemevi, politikań isťat čovine kevkstematnede, organizatortnën Ugrań kirdivijent marto konsuľtacijań a jutavtomanten.

Tešksëv Pusztay professorońt, erźań dï mokšoń raśketnen kuvalt, pozicijazojak. Son, tamašaks, ulneś «ve ponaso» Mosin Mihailën pozicijanzo marto. «The Future of the Finno-Ugric Languages of Russia» śormadovkssońt, konań langs recenzijaś (Przegląd Rusycystyczny, 2018, № 2, 86-ce lopa), Pusztay śormadï: komi-zïŕanoń dï komi-permäkoń, naroń dï pandoń marin, erźań dï mokšoń keltnen javomast «škineź tev, dï natoj lingvistikań koŕas tenen a mujevit tuvtalt», dï divide et impera principënt karšo aštemga vijtnen eŕavi veťams luvonten «vejke nacija — vejke kel».

Kemgotovo ijet: Moskov Uraloń tarkas

Orbán Viktor veťaś mastorońt kemgotovo ijet dï nalkinze 2026 ijen čadïkovoń 12-ce čin kočkamotnen: «Tisza» melkuroś (vetićazo — Magyar Péter) sajś arsimkuroso 141 tarka, «Fideszent» — 52.

Meze tejśt net kemgotovo ijetne ineskeks ulemań politikańt marto, nejavi mastorońt ekonomikań politikanzo kuvalt. 2014 ijen jakšamkovsto Budapešt Moskov marto kedčelkstaś vejsënluvks «Pakš» atomoń elektrostancijańt (ruz. АЭС) kavto od energoblokoń sťavtomado — Rossijań kirdij mastoroń kredit kemen milliard evro vids. 2021 ijen taštamkovsto ugrań MVM dï «Gazprom eksport» kedčelkstaśt keveteje ijes palïkoštoń kontrakt, sajeź palïkoštoń maršrutońt Ukrainasto «Tureckij potok» projektën počkotnes. 2022 ijede mejle Ugrań mastoroś pecek-pecek lotkavtïl Evropań vejsënďavksońt sankcijań paketënzë. Kotoce paketstënt sonzë anomaso livtezel Kirill patriarhoś, modaojen embargoś žo kemekstazel počkova molića modaojteme.

Źars Ugrań mastoroń politikasońt pitnetnen ulneś nejaviks tarkast, suomi-ugrań temaś jalateke gajgś — kadïk avoľ isťa, koda bažaśt Rossijaso erića ineske raśketne. Źardo žo Budapešt purdaś sen jonov, mezent son lemdil pragmatizmaks, čaŕkodevś: suomi-ugratne, ulema, avoľ inesket.

Ugrań mastoroś kemgotovo ijet Moskov marto mikšneś-ramseś palïkošt, kreditt, dï Bŕusselsë vajgelt. Raśketne, konatnen Moskov se škane ruzïjavtś, Ugrań mastorońt eźt meľavto. Natoj Razin Aľbertën, udmurtońt sodïdejent, eś pŕań pultamozo — źardo son, kememajomamoń aktsonzo sťaś Rossijańt, udmurtoń raśkede, politikanzo karšo, — ezize solavto ugrań politiktnën sedejest. Oficialen Budapeštënt arasel kodamojak reakcijazo, Razin Aľbertën politikań demonstracijanzo langs.

Kavto targoń jutaź Razin Aľbertën kulomadonzo mejle, 2019 ijen taštamkovoń 25-ce čistë, pačťavś kuľa: Putin sï Budapeštëv. Samozo jutaś ožokovoń 30-ce čistë, anśak ugrań jonoś jalateke ezize kepede Rossijaso ineske raśketnen eŕamodo kevkstemańt.

Jutaśt ijet. Polavtovś pŕavtvetikuroś — polavtovśt diplomatijań valtnë. Magyar Péter kočkamotnede ikelejak kortaś: ťurkań arsijkurotne sakšnït, dï čilisema jonoń karmavtortnë — tukšnït, anśak ugratne neit eś sïćačist Evropań vejsënďavksso. Evropań vejsënďavksońt koctonzo vasencede, lamo ijen jutaź, veľavtïź arsimkuros. «Pakš-2»-ce koŕas kontraktnën javoľavtïź revizijań teveks.

Te murdamo Evropa jonov. Anśak avoľ ineske raśketnes.

Mokšoń kelen tonavtïća ulneś, erźań kelen — arasel

Politika araś, anśak ugrań suomi-ugrasodamoś eri kavtośadt ijet dï važodi teškas. Kafedra Budapeštsë, lingvistikań iskuvamo centra, Reguly, 1991 ijestë sajeź važodića lomańkuro dï sonzë žurnalozo, Ravčiren keltnen informacijań bazat.

Vese te kirdevi baška lomań langso. «Vese vevažomaś tejezel baška lomantnen iniciativań langso dï ulneś pongavtoń ulevkstnëde, dï te eź polavtovo», — śormadï ugrań lingvistikań iskuvamo centrańt sodalmań pokš važodićazo Fejes László. Prognozt son a maksï: kijak a sodï, mujevit-a mujevit set, konat anokt maksoms eś pŕańt lingvistikanten paro važpandomań tarkas.

Suomi-ugrasodamoń sodïdej Csepregi Márta, kona lamo ijet tonavtïl Eötvös Loránd lemsë Budapeštën universitetënt suomi-ugrań filologijań kafedrasonzo, vitni minek hronologijanok. «Teven koŕas, pakśa-iskuvamotne tejevśt a topavtovićaks avoľ 2022, a 2020 ijestë sajeź», — śormadï son. Pandemijaś lotkavtïnze tonavtnema jakamotnen; 2020 ijen tundostońt eź topavtovo kedčelkstaź vejsënluvksoś: vastoms Budapeštsë hantoń studentkańt.

Son žo ledsťavtï: iskuvamoń pakśaś pekstavkšnoś ikelejak. Sovetën kirdivijen sisemgemen ijetnen pert ombo mastoroń iskuvićatne tirin keltnen kandïćatnen marto vastnevkšneśt vadŕa tevsë, anśak Moskovso dï Leningradso.

1990-ce ijetnestë sajeź, suomin dï estën kelen lektortnëde baška, kafedraso važodi kolmoce tonavtïća — suomi-ugrań viška keltnestë vejkent kandïćazo. Te tarkavańt jutaśt mokšoń, udmurtoń, vepsën, hantïn dï marin keltne. Mokšoń kelenten tonavtïl Feoktistov Aleksandr. 1999 ijestë lisś sonzë knigazo: «A moksa-mordvin nyelv alapjai (oktatási segédanyag)» — «Mokšoń-mordvań kelen jurt (tonavtnema kniga)», kafedrań Budapesti Finnugor Füzetek serijańt vejksëce noldavksozo, Budapešt, 67 lopa, ugrań dï mokšoń kelsë.

Erźań kelen kandïća-tonavtïća kafedraso źardojak arasel. Sajems od tonavtïća universitetënt nej a lisi.

Ugratnenen ezinek eŕavo

Śïreś Ińazoroś ledstni: 2000-ce ijetnestë erźań-ugrań kontaktnën ekšemgamodo mejle raśkeajgemaś snartneś odov ušodoms jutkojožotnen Budapešt marto. Erźatne vešneśt ugrań politiktnën kedkirdemast 2018 ijestë, źardo Moskov livtinze nacionalen respublikatnen kirdij keltnen školań tonavtoma luvkstnën tevpen pelkstënt. «Min pškalinek ugrań vit jonoń melkurotnenen, konservativen nejemań politiktnënen. Isťa, sïnst turtov min ulninek melstuićat — eŕamopingede dï vejsën undokstnëde kortamoń temaks. Vana, keľa, ugratnen aťatne-sërďatne Ravčirestë śormadït minenek, vešit lezdamo. Anśak źardo ugrań politiktnë čaŕkodśt, meze min vešťano, — sïnst interesëst nejke jomakšnïl dï sïn merkšneśt sede tov a pškademado. A minenek eŕavkšnoś idems erźań kelent Moskovdońt, lobbirovams, kadovomga kelenek školań tonavtoma luvkstnën tevpen pelkssënt. Anśak samaj se škane Orbán Putin marto jutavtś «eś meden kovońt». Ugratnenen min ezinek eŕavo».

Ineskeks ulemań ugrań politikaś tejeź avoľ ineskeks ulemańt perka. Mastor potso — te kočkićatnen purnamo, ušo jonga — šabratnen karšo ologa. Te sistemasońt ineskeks lemdit sen, kije putovi tevs: kin ulit ugrań aťat-sërďatne, kije eri kordonońt malaso dï kin kisë lisi kortams mijemado-ramamodo šabra mastoroń pŕavtvetikurońt marto. Erźatne a sovit net kategorijatnestë vejkentengak. Seks sïn araśt bjudžetsë, ministratnen meltopavtomań riśmesëst — dï a uleveltkak, kije auľ sova pŕavtvetikuronten.

«Tečin etapsońt pškalems ugrań kirdij mastoronten — araś smustezë. Minek pelde mezejak a sajat, min anśak aksungavttano ugrań deputatnën dï činovniktnën pškademasonok lezdamodo dï Moskovdo idemado eńaldomatnesë. Rossijaso erića milliont suomi-ugratnen eŕamodost dï modaojen, palïkoštońt marto, pitnetnede pelkstamotnesë, suomi-ugratne sval kadovit nalkomaso. Kontaktnë eŕavit avoľ ugrań politiktnën marto, śulavoms eŕavi ugrań intellektualtnën marto. Sïn set, kin marto lisi kortams pitnetnede, avoľ „ramamodo-mijemado“. Pitnetne — se vejkineś, mezent langs minenek nežedevi ugratnen marto kortamoś», — jovtï eś arsemanzo Aťań Ezems sovića, kona eź mere jovtams lemenzë.

Kemgotovo ijet Ugrań mastoroś anoś, kordon tombale erića eś viškapelkstnën turtov, Evropań pelde melputoma dï važpandïze isťamo mastoroń reputacijańt, kona meľavtï anśak eś lomantnede. Reputacijaś pek pitnej: nej, erva ugrań vetoso neit mijema-ramamo, erva melkarmavtomaso — irredenta. Mastordońt, kona vanstï avoľ anśak esetnen, isťa a arsit. Sonzë vajgelenzë lovit pitnetnesë jurovtoź pozicijaks, avoľ populistnën šantažoks.

Ugrań mastorońt, politikań vijenzë koŕas, lisevel veťams pŕanzo Rossijań suomi-ugratnen advokatoks. Ten turtov Ugrań mastorońt uli avtoritetëzë, jorokčizë dï pelkstamovotmo ineskeks ulemazo.

Laakso Johanna, Venań universitetënt professorozo, lovi isťa: sodalmańt tevezë, maksoms kelen lomańkuronten sodamoči dï kunsolomači: maksoms sen mezent sodasï, a mejle sťams ve jonov, maksomga lomantnenen estest sams mels. Pozicijaś videčiv. Jovtaźgak vitstë: erźatnen kisë politikań važodemańt a tejsï kodamojak kafedra.

Anśak lingvistikańt a lisi sťams raśkent kisë dï idems sonzë naŕgaź meltopavtomatnen. Te tejevi anśak kirdij mastornën. Źars son araś, erźatne karmit uleme lija sodalmań dï lija politikań objektëks — ineskeks, konań kisë kijak a sti.