Taštamkov arhivsënt: lija-lija ijetnen pŕavt tevest

Taštamkovsto «Erźań Mastor» lovś eś ijetnen. Kuľalopaś sonś lemďaś lija čitkak. 2009 ijestë son śormadś: vasence noldavksoś liś 1994 ijen taštamkovoń 20-ce čistë. 2010 ijestë čačoma činzë teškstïze taštamkovoń 24-ce čistë. Net jubilejtnes taštamkovoś purnakšnoś promkst, školań vasence targot dï kirdivijen marto pelkstamot. Sede tov — kemen taštamkovtnëstë kemgolmovo epizodt, odtnëde umontnes.

2012

Taštamkovoń 22-ce čistë «Ruća», erźań lezëpargoś, maksś 5 000 celkovojt Murmanskoń bujen saamoń aktivistnënen. Jarmaktne tuśt disktnën noldamo langs, śormadomga ezëst saamoń valkoct, jovkst dï morot. Akcijańt lemdiź — «Saamoń kelent — saamoń erva kudoraśkenten». Jarmakoń sajićaks teškstaź Afanaśjeva Nina, Koľskoń modauloń saamoń parlamentën pŕavtońt polavtïćazo. Melssamońt kedčelkstïze lezëpargoń koordinatoroś Eŕuš Vežaj. Pŕadovi son isťa: «Kemekstamga raśketnen solidarnostest tirin kelen vanstomasońt».

2011

Taštamkovoń 5-ce čistë Nacionalen teatraso jutavtozelt pokaŕa tuvor (круглый стол) erźań moro kuľturadońt dï Jovlań Oloń lemen kundamo čokšne. Se ijestënt sonenzë topodevel kotgemen ijet.

Taštamkovoń 6-ce čistë Kočkur bujen Vir Tavla velesë panžozel sonzë bjustonzo. Son ašti muzejen territorijaso. Jovlań Olo nevteź «erźań panarso, kedsënzë „torama" seďamopeleś». Filatov Grigorij skuľptoroś važodś bjustońt langso pel ijede lamo dï kazize sonzë muzejenten. Bjustońt panžiź bujen administracijań pŕavtoś Gerasimova Svetlana dï Oloń ćorazo Romaškin Andrej, «Torama» ansambľańt vetijezë. Estën mastorsto inžeś Jaak Prozes jovtaś: Estën mastorso važodit Romaškinën dï «Toramań» jalgatnen fan-klubtnë.

Seke čistënt velesë jutavtozel erźań kezëren moroń festivaľ — «Toramaś terdi». Saśt komsede lamo morokurot dï solistt — Mordovijasto, Obran ošoń, Penzań dï Samarań bujtnestë, Tatarstansto dï Udmurtijasto.

2010

Taštamkovoń 20-ce čistë Mordovijań pŕavtvetikuroś teškstïze «Mastorava» kuľturań dï prevaldomań lomańkuronten komś ijen topodemańt. Sonzë kolmo jurovtïćatnen arsilt maksoms kavto ministerstvań gramotat — nacionalen politikań dï rukšnamoń teven. Te Kšumanćań Pirguž Ińazoroś, Nujań Viďaz dï Šaronoń Sandra. Vese kolmonest eziź saje šnamotešksnën. Kuľalopaś ledstize: lomańkurońt vejkine promksozo jutaś 1990 ijen umaŕkovoń 3–5-ce čitnestë. Seke ijen kizëstënt Suomi mastorso kuloś Naďkin Dmitrij — kuľalopańt valonzo koŕas, «при загадочных обстоятельствах».

Taštamkovoń 23-ce čistë Saranošov saśt peldekortïjt malav kotgemen kuľalopasto dï žurnalsto vese suomi-ugrań avtonomijatnestë. Tuvtaloks ulneś suomi-ugrań pressań festivaleś. Nujań Viďaz śormadïze ćotavksońt: «Erźań Mastoronten» śormadstoms altaśt kolmo lomańt — Hantï-Mansijskstë, Marij Elstë dï Vetke mastorsto. Omboce čistënt, taštamkovoń 24-ce čistë, kuľalopanten topodś kemgotovo ije.

2009

Suomi-ugrań raśketnen IV promksost jutaś Saranošso taštamkovoń 24-ce čistë 26-ce činzë vids. Kšumanćań Pirguž Ińazorońt terdize tozoń orgkomitetëś. Promkssońt sonzë saize milicijaś — pelkskirdićatnenen «Erźań Mastorońt» javšemań kisë. Kardozel son kolońgemen čast. Milicijańt čaŕkodevtemanzo kuľalopaś pačtize vejke valśulmavksso: «Причина стандартно-милицейская: ругался благим матом». Respublikań pŕavtonten kučoź śormasońt Musaľov śormadś: sonzë uskiź Leninën «РОВД»-ń ikelskirdema pekstamo kudos dï kirdiź «vedteme, jarsamovtomo, pertpelksënt marto śulmavkstomo». Dï poladś: «Isťa kojen kolaź moń kardïmiź nilecede».

Kavto čide ikele, taštamkovoń 22-ce čistë, arsezel jutavtoms kuľalopańt kevetejece ijen topodemanzo teškstamońt. Respublikań pŕavtońt karmavtomanzo koŕas ten langs purnavkšnośt maksoms bjudžetstë vejksëngemen ťožent celkovojt: komś — nupalen sivedemańt kisë, komś — koncertën luvksonten, vedgemen — pelkskirdićatnen kavańamos. Lezëpargoś dï redakcijaś isťamo luvdońt «категорически отказались». Sïn arsilt purnamo Nacionalen dramań teatras 250–300 inžet Rossijań regiontnëstë, lija kels sinhronoń jutavtoma marto. Ten langs eŕavoľt malav kolmośadt ťožent. Onkstamga kuľalopaś jovtaś lija summado: seke ijen ožokovoń 24-ce čistë, «съезд мордовского народа» promksonten maksozelt 2,5 million celkovoj.

2008

Taštamkovoń 26-ce čistë Kšumanćań Pirguž Ińazoroś śormadś Jutkina N. E., Mordovijań tonavtolmań ministranten. Son (Pirguž Ińazoroś) ulneś Kočkurovo velen školaso dï ejkakš piresë. Erźań školaso tonavtnićatne, śormadś son, «tonavtnema škań jutkso ojmsemstë kortït anśak ruzoks». Ejkakš piresënt 90 ejkakšt, sïnst jutksto 95 procenttë lamo — erźat, a tŕamoś-kastomoś moli anśak ruzoks. Śormańt kuľalopaś rukšnïze ožokovsto «Isťa kalavtït Respublikańt» lement alo.

2007

Taštamkovoń 25-ce čistë purnaśt kedčelkst prezidentënten kučoź panžado śormanten — «Erźań Mastorońt» idemań kis. Se ijen medkovsto sajeź respublikań prokuroroś terdś videkuroso kuľalopań važodemańt lotkavtomanzo. Kedčelkstnën purnïl Kšumanćań Pirguž Ińazoroś. Son śormadś: śormańt kedčelkstïź «Erźań pravda» kuľalopańt, «Śatko» dï «Čilisema» žurnaltnën, vese važodićatne, konat net čitnestë ulneśt važodema tarkasost. «Mokšoń pravda» kuľalopań dï «Mokša» žurnaloń važodićatnestë — kijak.

2006

Taštamkovoń 6-ce čistë, Jovlań Oloń čačoma čistënzë, Vir Tavlaso panžozel kudo-muzej. Te velen kudo, konań Kočkur bujen administracijaś ramize Romaškinën pelde. Vitnemanten jarmakt purnaśt 2006 ijen davolkovsto sajeź. Purnaśt 93 570 celkovoj, pelks sajśt nileśadodo lamo lomańt. Tede baška 20 000 putś bujen administracijaś.

Panžomanten saśt malav kolmośadt lomańt. Velmevtiź raśken štatolońt, Ozaťaś dï Ozavaś pškadśt Ineškipazonten. «Torama», «Lamzuŕ», «Tolava» dï «Gajgev vajgel» ansambľatne kolmokśt jutaśt kudońt perka moro marto. Ćotavksońt śormadïze Nujań Viďaz. Son teškstïze: «Kinen saś prevs jutavtoms panžomań ritualońt ruzoks, a čaŕkodevi. Inžetnen jutkso, koda azortnën jutksojak, vejak ruz arasel».

2005

Taštamkovoń 14-ce čistë 18-ce činzë vids Moskovso dï Saranošso vastneśt Ugrań, Suomi dï Estën mastortnëstë parlamentarijtnen dï Rossijań suomi-ugrań regiontnëstë deputattnën. Taštamkovoń 16-ce čistë 18-ce činzë vids delegacijańt uskseśt Šajgavoń, Orazajen, Čaunzań dï Tumobujen bujtnen školatneva. «Vastneśt kelen koŕas inesketnen inečin kojsë: morot, ine kortamot, sodaviksëks sovamot».

Ardomado arsematnen kuľalopaś noldïnze «Кадакинские деревни» pŕalem alo — respublikań tonavtolmań ministrańt, Kadakin Vasilijen, familijanzo koŕas. Toso jovtaź: «Čaunzaso dï Komsomoľskij oškesënt malav kemen školat ervasońt, a isťa, koda Mareź velesë, 500–1000 tonavtnićat», «dï valgak erźań a maŕat!»

2004

Taštamkovoń 9-ce čistë virsë, Saranošoń telepalmandent kavto vajgelbesë, mujśt latkot. Ezëzëst 1938 ijestë kajseśt ledeź lomantnen. Erźań kelen idema lezëpargoś terdś ten tejemas 1998 ijestë sajeź. Seke ijen panžikovoń 23-ce čistë lezëpargoś jutavtś Saranošoń Teatrań ošikelkssë miting ledematnen kotońgemen ijen topodemanten. Tozoń, kuľalopańt valonzo koŕas, «saśt anśak malav kemgolmovo lomańt».

Respublikań pŕavtvetikuroń pŕavtonten Volkov V. D. kučoź śormasońt, Kšumanćań Pirguž Ińazoroś vešś mujems maštoztnen lemest dï kalmams sïnst baška-baška: «Erźa raśken kojtnesë, kezëren škatnestë, araś isťamo luv, kalmamo lomantnen, isťa lemďaviks „братских могилах"». Seke śormasońt jovtaź: terroroń ijetnen pert ulneś maštoź 3 200 lomańt.

2003

Taštamkovoń 18-ce čistë Saranošso jutavtozel miting, «Sijažar» teleredakcijań idemań kis. 1992 ijestë sajeź son anokstïl noldavkst erźaks dï mokšoks, mejle sonzë kardïź. Mitingeś jutavtozel topavtomga Erźań kelen idema lezëpargoń vetikurońt melssamonzo, veťaś sonzë Kšumanćań Pirguž Ińazoroś.

Jovtaśt val Mišanina Valentina, Rossijań śormadejen vejsënďavksos sovsića dï Mordovijań śormadejen vejsënďavksoń pŕavtońt polavtïćazo; filologijań sodalmatnen kandidatoś Biuškina Marija; «Свобода» radioń korrespondentëś Bikkinin Irek; Mordovijań ineuredevť artistnë Plotnikova Marija dï Gudožnikov Viktor. «Apak vano valoń pizeme langs mitingeś jutavtozel».

Rezoľucijańt kučiź respublikań pŕavtonten Merkuškin N. I., Kirdijpromksoń pŕavtonten Kečkin V. A., pŕavtvetikuroń pŕavtonten Volkov V. D. dï Dobrodejev O. B., ВГТРК «Россия» vetijenten. Melkarmavtomatnen jutkso — kelejgavtoms erźaks dï mokšoks peredačatnen «50% vids ГТРК „Мордовия"» vese kortamotnen pokšolmadońt dï panems tarkastonzo tonavtolmań ministrańt Kadakinën.