Ejkakš pizë zakonontomo: koda gavajtne veľavtïź kelent školav

1984 ijen umaŕkovsto Kauai usijasońt, Kekaha poselkaso, panžovś ejkakš pire, konasońt ejkakštnën marto kortaśt anśak gavajeks. Zakonońt koŕas isťamo ejkakš pirenten a maštovoľ ulems. 1896 ijestë sajeź Gavajen školatnesë gavajen kelsë tonavtomaś ulneś kardaź.

Kardamoś liś kolmo ijen jutaź sede mejle, koda 1893 ijestë kalavtozel Gavajen korolevstvaś. Od Gavajen Respublikańt 57-ce zakonozo kadś školatnesë vejke tonavtoma kel — anglań. Ejkakštnën, konat školaso kortazevilt gavajeks, učośt śaldomat. 1896 ijestë gavajeks kortaśt malav nilengemen ťoža lomańt, 1978 ijestë — malav kavto ťožat. 18 ijede od ejkakštnëde, konat vadŕasto sodïliź kelent, siśgemence ijetnestë vese usijatnesë ulneś vedgemende sede alamo. Nile sïmet keleś eź gajge uroktnesë.

Kekahań ejkakš pirent arsiź tonavtïćatne. Siśgemence ijetnestë Pila Wilson dï Kauanoe Kamana tonavtneśt gavajen kelenten Gavajen universitetsë Larry Kimurań kedstë. Tonavtneśt sïn sïretnen kedstëjak, konat seškas kortaśt kelsënt: pohodtnësë, kudoraśken pokščitnesë, gavajen kelsë erva targoń radioperedačasońt. Wilson dï Kamana — nit-mirdet. Wilson ledstneś, koda lomań jutkso neś kudoraśket, koso teťatne-avatne pškadit ejkakštnënen ilokano kelsë, vejkesënt Filippinnën keltnede, a ejkakštne venkstit anglaks. Eś ejkakšost turtov sïn isťamońt eźt bažaka. 1983 ijestë, źardo ćoranstëst ulneś kavto ijet, a tejterest anśak čačś, sïn lija tonavtïćatnen marto vejsë jurtïź ʻAha Pūnana Leo avoľ kommercijań organizacijańt — «vajgelen pizë». Idejańt jovtïze saź maorin pedagogoś: Od Zelandijaso isťat kelen pizët ejkakškatnen turtov liśt ijede ikele.

Ejkakš pireś ulneś anśak ušodomaks. Źardo vasence tonavtnićatne tuśt kirdij školav, Tonavtolmań departamentëś putïnze sïnst jutamo klasstnës vejsë immigrantoń ejkakštnen marto, konat beŕanstë sodïliź anglań kelent. Vejke tejterkańt avazo, Keiki Kawaiaea, kežijavtś: departamentëś dï tonavtïćaś vetit pŕast tejterenzë marto isťa, teke ejkakšońt marto tago meześ avoľ vadŕasto dï ten eŕavi vitnems. Testë ušodovś pelkstamoś kirdij mastorońt marto.

Kolmo ijet teťat-avatne dï tonavtïćatne jakaśt štatoń zakonoń arsimkurońt deputatnënen. Mejelce kunsolomaś molś koto čast: vemels samoztne dï karšozost molićatne ozaśt nupalsënt lija jonga. Tonavtomań činovniktne kortaśt kemestë: vadŕa tonavtnemanten eŕavi anglań kel. Gavajtne venksťaśt esensënt: kudoraśkent uli meltopavtomazo tejems gavajen kelent eś ejkakšost turtov pŕavt keleks, dï ten pingstë topavtoms altaztevest — maksoms sïnst školav. 1986 ijestë zakonoń arsićatne kajiź kardamońt. Ijen jutaź Hiloso dï Pearl Citysë panžovśt vasence kirdij klasstne gavajen kelsë tonavtoma marto.

Gavajen kelsë tonavtoma školat Hiloso Tonavtomań departamentëś eź panžo. Seste teťat-avatne purnaśt komsen-komsen dollart dï sivedśt tarka ošońt kunškaso. 1994 ijen śoksńa Nawahiokalaniopuu školaś karmaś važodeme tago kisë kadoź školasońt, konasońt tejezel remont. Sede tov Gavajtnen tevtneva Vetikuroś maksś 2,1 million dollart svalškań kudonten. 1999 ijen panžikovsto školańt vete pŕadïćatnenen makśt attestatt ceremonijaso, kona jutavtozel gavajen kelsë. Sïnst jutkso ulneś Wilsonën dï Kamanań ćorast, se ćorïneś, konanten 1983 ijestë ulneś kavto ijet. Se škastońt gavajeks tonavtneśt uš malav kavto ťožat ejkakšt kevejkeje školaso dï kevejkeje ejkakš piresë.

Školaś tejevś laboratorijań školaks Hiloso ošoń Gavajen universitetënt gavajen kelen kolledžsënzë. 2008 ijestë kolledžsënt maksoź vasence doktoroń stepen undoks raśketnen keltnen velmevtemadońt. Kundïze sonzë Katarina Edmonds, Od Zelandijasto maori-tonavtïćaś. Pizënt idejazo veľavtś tozon, kosto saś, uš sodalmań stepeneks. Teči Gavajtnesë ejkakš pirestë sajeź doktorantura vids maštovi tonavtnems tirin kelsë.

Te jovtnemastońt šoždasto tejems ćotavks: vesemeś pongavt anśak lomantnede. Sïnś gavajtne isťamo ćotavks a tejit. 2022 ijestë štatoń zakonoń maksoma promksoś kemekstaś rezoľucija, konasońt eńaldś undoks gavajtnen ikele čumoń noldamodo: 1896 ijestë 1986 ijes keleś alkuks ulneś kardaź školatnesë. Te rezoľucijasońt štatoś sonś vitkstaś: kardamońt pingstë gavajeks kortïćatnen zńaroksteś praś nilengemen ťoženstë kavto ťožens, a uroktnesë keleś eź gajge nile sïmet. A gavajen prevaldïćaś Namaka Rawlins, «США»-ń Senatońt indejecen tevest koŕas komitetënten jovtnemasonzo, ledstize: kolońgemen ijen pert ajgemań ulema škastonzo, net školatnen arasel kirdij mastorońt pelde jarmakoń baška maksoma. Lomantne sïnś sťavtïź sistemańt dï sede tov karmavtït kirdij mastorońt pandomo.

Gavajtnen jorokčist kirdevi kavto tevsë ve škasto. Kudoraśketne ušodïź ejkakšoń tonavtomast, meremań apak učo. Dï seke kudoraśketne molśt zakonoń maksïćatnenen dï eźt tujekšne, źars zakonońt eziź polavto. Vejkeś omboceveteme a važodevel. Zakontomo ejkakš pireś kadovoľ kurïneks Kauain čiresë. Zakonoś ejkakš pirevtema alamo meze maksovoľ: vetems od klasstnës a ulevel kin.

Erźatnen źars uli se, meześ gavajtnen 1983 ijestë malav arasel. 2021 ijen lomań lovnomańt koŕas erźań kelent sodïlt 40 045 lomańt, dï te setnevteme, kit eś kelest śormadïź «mordvanseks». Vesemeze erźań dï mokšoń kelent «mordvansent» marto vejsë lemdiź 280 046 lomańt. Te 2010 ijent koŕas 150 ťožende sede alamo, anśak gavajtnen kavto ťoža kortïćatnen marto onkstaź te źars lamo. Kortïća sïrkajtnede źars satïška pizëtnen langs. A satï lijadońt. 2020 ijestë kemenkirtat erźań kudoraśket eńaldśt Mordovijań kirdivijent pelde vejke erźań gimnazijado Saranošso dï kundaśt formalen venks. Koto časoń pert kunsolomat sïnenst kijak eź makso. Gavajtne pelkstaśt zakonoń maksïćatnen marto, konatnen sïnś kočkiź. Erźatnenen, eś školadost pelkstamga, vasńajak savi sactoms isťamo promks, kona karmi sïnst kunsolomo.

Nawahiokalaniopuu školańt vasence noldaztne kundaśt attestatt vejkeśadokolmo ijen jutaź kardamodońt mejle. Erźatnenen zńaro učoms a eŕavi: pizëś panžovi erva kudoraśkesë, konasońt źars kortït erźaks, kuš Saranošso, kuš Tallinnsë. A školańt kis čumoń noldamodo eńaldomańt, kirdij mastorońt pelde, karmit vešeme set ejkakštnë, konat te pizësënt kasït. Eli a uli kin karmavtomo čumoń noldamo eńaldomadońt. Te ulevel sehte vadŕa scenarijeks erźatnen turtov.