Umaŕkovt Erźań Mastor

Eno, 12 epizodt erźań eŕamopingestënt!

2003 ije. Umaŕkovoń 28 čistë Tumobuje velesë jutaś tonavtïćań bujen konferencija. Nujań Viďaz, kona pŕadïze tesken školańt, śormadś: erźatnede bujsënt 75- 80%, nupalsënt 90-ška. Anśak vese konferencijaś, lovoź Kargina Tatjanań, rajonoń pŕavtońt, 45 minutań pert dokladonzojak, molśt ruzoks. Vejkejak, 22 školatnestë, ezize teje stëndëzë tirin kelsë. Erźaks pškadś anśak ve lomań – Kšumanćań Pirguž. Son merś nupalenten: „Te tïn, tonavtïćatne, net vana netne, mašttado erźań kelent“.

2004 ije. Umaŕkovoń 25 čistënt kuľalopaś, Aťań Ezemen-Ińazorońt pelde, putïnze końovs 21 terdemanzo, Vesemodamastoroń finougrań raśketnen nilece kongressënten. Jutksost: lovoms erźatnen baška, eś kojsë erića etnosoks; tejems fino-ugrań kulturań fond; kemekstams „Kalevalań či“ Suomi mastorso, „Kalevipoegań či“ Estën mastorso, „Mastoravań či“ Mordovijaso; suomi-ugrań mastortnën jutksto vejkesënt, panžoms suomi-ugrań universitet; pškadems VROns eńaldoma-terdemaso: Rossijaso erića suomi-ugrań raśketnen meltopavtomast ve sërsë lija raśketnen marto javoľavtomado. Vana isťat revoľucijań terdematne. Anśak, Kongressënten erźatnen eźt nolda Kongressënt kulomanzo vids. Faktoń koŕas son teči araś, a vana erźatne, konatatnede isťa pelśt Kongressën organizatortnë – źars erijt. Sedetovgak karmatano eŕamo!

2005 ije. Vet, umaŕkovoń 29 čistë, Marij Elën Zvenigorod bujen Ismenca tirin velesënt, kajavśt Petrov Vasli langs, kona ulnekś Suomi ugrań raśketnen associacijańt pŕavtoks: kolaź pŕapakarezë, sindeź pejlovažazo, sindeź kedezë. Kuľalopaś, tede jovtnemstë, poladś esenzë pelde: kin kedtnen te teveś kavtoldoms a savkšnï. Te ulneś snartnema lotkavtoms mari raśken aktivistënt važodemanzo. Tede baška uli lija kuľajak. Umaŕkovoń 25 čistë sajeź, 28 čint vids „Torama“ nevtize eś pŕanzo Niderlandï mastorso Utreht ošoń festivalsënt: gajneśt morotne „Paz čangoďt“ dï „Mastorava“ disktnëstë. Kitnen-gonorartnën pandïnze festivalen orgkomitetëś.

2006 ije. Umaŕkovoń 17 čistënt 29 čis, nupalen vitnema - Etno kudoń muzejen tejema langs, purnazelt 25800 celkovojt; sajeź purnamodo javoľavtomadońt – 89230 celkovojt. Purnamoś moľs set čitnestë, źardo topodil nile ijet Jovlań Oloń kuloma čident. „Toramańt“ jurovtïćazo-vetićazo čačś 1951 ijen taštamkovoń 6 čistënt dï kuloś 2002 ijen, umaŕkovoń 29 čistënt. Umaŕkovoń 30 čin noldavksoś liś Nujań Viďazoń śormadovksonzo marto, kona altazel Olonen: - „Kulomavtomo kijava“, konasońt vesement jutkso ledsťaź sonzë estën kazezë – „Inevańks Marijań Modańt Kŕostozo“ („Maarja-Maa“) ordenëś, kona maksozel 2001 ijen ejźurkovoń 7 čistënt.

2007 ije. Umaŕkovoń 21 čistënt, kuľalopaś liś Nujań Viďazoń, pŕavt redaktorońt, pškademanzo marto: medkovsto Mordovija respublikań prokuroroś javoľavtś Erźa mastor kuľalopańt važodemanzo lotkavtozeks. Ten pingstë son nežedevkšneś federacijań zakonońt langs „Ekstremistën tevveťamońt karšoaštemadońt“. Juroks uredśt Mordvań kirdij universitetënt dï respublikań vetikurońt gumanitaroń sodamoteven institutonzo ekspertizatne. Mejelceś ulneś ušodoź respublikań UFSBënt melsënzë. „Erźań Mastoroń“ publikacijatnesë“ araselt kodatkak, koda videt, isťa sultevťkak terdemat raśkejutkoń eŕamočisën pštilgavtomatnes, kemestë ašteś redakcijaś. Koto čin jutaź, umaŕkovoń 14 čistënt, seke prokuraturaś, panžinze Kšumanćań Pirgužoń valonzo, medkovoń 14 čistënt jutavtoź, Raśken Ozkstoń peńaćamodo. Peńaćaś son činovniktnën langs, konat peŕavtśt oznomańt: „Ten turtov sïn noldaśt vijev radiovijevtïćat dï vese pojmavańt galdordśt ruzoń kelsë morotne dï oratortnën pškademast. Prokuraturaś teškstïze, keľa peńaćamosońt kodamojak zakonoń kolamodo arak jovta. Tede mejle varštïze -iskuvize Ozksoń anokstamo langs jarmaktnën jutavtomańt. Kodatkak kolamot eź muja, kodamo pokš auľ ule melezë mujems.

2008 ije. Umaŕkovoń nilece čistënt, 93 ijesë, kuloś Abramov Kuźma – erźań prozaik, dramaturg, „Purgaz“ romanońt, „Rator lejga“, „Komoľavka“, knigatnen, „Od vij“, „Sïrnen zoŕuvat“ pjesatnen avtoroś. Erźań kelsë nekrologoś liś umaŕkovoń 14 čin nomersënt. Anśak eŕamoś molś sede tov. Umaŕkovoń 28 čistën nomersënt šnaśt kavto olimpen čempiontnën 20 vajgelbes sportoń kojsë jakamosońt: Tumobujen Povadelen Borčin Valerijen dï Kočkur bujen Pakśa Tavlań Kaniśkina Oľgań. Redakcijaś jovtïze melenzë: idemga sïn erźań kelent ruzïjavtomado isťa, eŕazasto, koda važodit sportsońt.

2009 ije. Umaŕkovoń 25 čistë, Rossijań Federacijań Ťokš Sudoś, eź sa ve mels Mordovija Respublikań prokurorońt marto, dï ezize karda „Erźań Mastorońt“ važodemanzo. Pelkstamotne molśt kavto ijede sede kuvaťs, valkoctnën vankšnośt nile sodamočin učreždenijat, tede baška, „Eś melsën ekspertën-meltopavtomań kuro“. Umaŕkovoń 31 čistënt nomerëś liś pŕavt śormadovks marto „Izńamoś Erźań Mastoroń“. Melganzo kommentarij: Te ulneś kuvaka, vijsaića – škaso uskovića ťurema Videčint kisë, Erźa raśkent Sïćačinzë kisë, Oľačint kisë“. Te ulneś tejevića teveks Rossijaso tortingedent ikele.

2010 ije. Umaŕkovoń 31 čin nomerëś liś Veserossijań lovomado lovnïćatnenen pškademańt marto. Kuľalopaś sťaś“mordvin“, „mordvań kel“ formulirovkatnen karšo, terdś śormadomo anśak kavto valt: erźa, erźań“. Mordvado diskussijatne molit teškas. A čarkodevi, mejś sehtej lamo „mordva“ valońt kisë aštićatnede ruztnën jutkso? Paŕak, vadŕa ulevel, źardo sïn sajevliź te valońt estest? Mordvań ruz, ruzoń mordva, te minek a meľavtï.

2011 ije. Umaŕkovoń 31 čistënt kuľalopaś saś Saran ošoń 104 ejkakš pirenten – materialoś liś taštamkovsto. Piresënt 250 ejkakšt; erźań keleś veťavi vejke kuroso, konasońt 16 lomańt, kavśt targostońt, 20 – 30 menjutkot. Testë kuľalopańt ćotavksozo: sajeź 6 procent tŕavićatnede, 40-50 menjutkot targoń pert – 6 menjutkot ve čistënt. Redakcijańt reźumezë: „Te naŕgamo Erźań kelent langso, Erźa raśkent langso, sonzë eŕamopingenzë, kojenzë-luvonzo langso. Teči te naŕgamoś sravtnevś školatnevajak. Se, meześ śormadoź tonavtoma plantnësë erźań kelenten tonavtomadońt, lemďams tonavtomaks veľavtovit kelest anśak činovniktnën.

2012 ije. Umaŕkovoń 30 čistënt kuloś Timofej Mitŕaškin – psevodnimezë Timofej Timin – frontso ulnića, Rossijań śormadejen kuros sovsića. Čačś son 1918 ijestë Tatarstanoń Bavlin bujen Dmitrijevka velesë. Sajeź ušmanvijs 1938 ijestë, ťurś tortingesë, nilen kirda ulneś jaraź. Sehtej pokš važodemazo te „Mordovijań ćorat“ važodemazo, konasońt son jovtni erźatnen dï mokšotnen mastor idemas, sodamočis, kulturas putovkstost.

Vana isťa. Umoń umaŕkovoń kuľatne majšśt, anśak škaś čačtï od kuľat. Sovado nevtevkskańt, lovnodo, kevkstnede, iľado ule meľavtomavtomo čočkineks!