Melstuića peldekortïjt

Vesemodamastoroń suomi-ugrań kongressëś čaťmoni 2021 ijestënt sajeź. Tonadksoń tuvtaloś – Rossijaso erića raśketnen delegacijatne Moskovońt ked alo – vide, anśak te venks anśak kevkstemańt pelenzë langs. Omboce pelksëś Tallinsë.

Promks kona arasel

Vejksëjece Vesemodamastoroń kongressënt jutavtoma škanzo kemekstïze ikele jutavtoź kongressëś Tartu ošso. 2026 ijen medkovs araś a čit-kovt a tarka. Suomi-ugrań raśketnen konsultacijań komitetëś (SURKoK -KKFUN), svalvažodića kongressën kuroś, kodamojak važodema a nevti. 2024 ijen sunderkovsto Nikolaj Merkuškin, Mordovijań takolin pŕavtoś, a 2017 ijestë sajeź, RF-en prezidentënt kongressënt spec peldekortïćazo, jomavtïze te statusońt – polavtïćadońt kijak mezejak a sodï, jovtneś estën organizacijaś Fenno-Ugria. A 2025 ijestënt suomin ervaijen Alkukoti žurnalońt redaktorozo Esa-Jussi Salminen, javoľavtïze terdemanzo: lovoms kongressënt, komitetënzë marto, kulozeks. Nama, te anśak ve lomanen mel suomi-ugrań ajgemastońt, avoľ kongressën-komitetën melssamo. Anśak kalmamodo pelkstamotne ušodovit źardo diagnozdońt vese karmit sodamo.

Kongressëś ulneś jurovtoź 1992 ijestë Sïktïvkarso raśken, avoľ kirdijmastoroń, forumoks: erva raśkent vejke vajgel, kona a kirdij pŕavt vetikurotnen-partijatnen kedest alo. Kuloś avoľ anśak te strukturaś. Bankrot strukturańt modelezë, anśak te modelent ulneś jorań operatorozo.

Kije joraś estën politikańt

Formań koŕas Estën mastoroś źardojak ezize maksne eś suomi-ugrań politikańt lija keds: tede araś kemekstaź melssamo. Praktikań koŕas lija keds maksomaś vadŕasto nejavi. 1993 ijestënt sajeź, Fenno-Ugria (avoľ kirdij organizacija) KKFUN-so Estonijań peldekortïj, kongress jutkoń škastońt, ajgemasońt estën pelkskirdemań koordinator.

Ineskeraśken kirdij programmaś tejezel 1998 ijestë, iniciativaś ulneś Fenno-Ugrijań. Teke organizacijaś veťaś te projektënt komś ijede sede kuvať. Anśak 2021 ijestënt tevveťamoś ulneś makosź Estën kelen institutonten. Eś strategijasońt Fenno-Ugria sonś estenzë maksï karmavtoma: kirdems pelks politikado melssamotnesë, ulems kirdijmastoroń partneroks raśkejutkoń - mastoŕutkoń kevkstematnesë; sonzë ťokš auditorijazo politiktnë, činovniktnë, melssakšnïća lomantne.

Te konstrukcijańt ćotavksozo isťamo: estën kirdijmastoroś makś AKO (avoľ kommercijań organizacija) organizacijanten sakšnoms mels kisëzënzë, anśak jurisdikcijań koŕas, kodamojak tevkońovso te maksomańt ezize kemeksta. Praktikań koŕas, meltopavtomaś maksoź organizacijanen, kona sonś arsi - sonś topavtïjak, Estën mastorońt inesken raśketnede kirdij politikanzo!

Strategija, kona veľavtś projektën pusmos

Stimultnë nejavit-čarkodevit topavtoź tevde riśmestënt. 2023 ijestë Fenno-Ugrianen ulneś maksoź 234 ťožent evro subsidijaso dï ermekajavksso. Ejstëst malava 202 ťožet - Estën Mastoroń kirdij budžetstënt. 140 ťožent pandoź personalonten (sajeź organizacijań ćotavkssto). Važodemań izńavkstnë-rezultattnë onkstavit ineske raśken čitnesë, klubtnësë, festivaltnesë, nevtematnesë -vïstavkatnesë, publikacijatnesë. Tede baška, strategijań koŕas, lovovit ekspertën valoń jovtamotne, sajtoń auditorijańt, social altïmatnen kasomaś.

Tesë redakcijańt eś kojsë arsemazo

Avoľ kommercijań organizacijaś (AKO) eri kirdij mastoroń jarmak langs. Te avoľ problema, te norma. Problemaś funkcijań čovoŕamosońt: kirdij mastoroś sakšnï mels politikań ťokšmeltnede, AKO topavtï programmatnen, raśketnen peldekortïjtnen kurotne – kortït eś raśketnen pelde! Estën modelsënt lijaks. Ve organizacija, ve škasto topavtś projektnën, maksneś konsultacijat kirdij mastoronten, tejś kongressënt Estën Mastorońt pelkskirdemań koordinacijańt, kočkaś kin lovoms a kin a lovoms legitimen partneroks.

Isťamo sistemaś vadŕa anśak ćotavksoń śormadoma tevsënt: koncert, kovkerks, nevtema, seminar… Te vesemeś a stakasto topavtovi, putomga sonzë jutań ijen tevriśmes. Anśak te projektënt logikanten a putovit kardaź raśkeajgematnen peldekortïjtne, konatatnen konflikt Moskovońt marto. Sïnst putomga eŕavi kirdij politikań mel, a sondenë kijak valgak eź jovtakšno.

Moskovońt večkeviks partńoronzo

Rossijaso erića raśketnen delegacijast, pingen pert purnavkšnośt RF mastoroń Finno ugrań raśken associacijasońt (FURA - AFUN), regiontnën administracijatnen marto. Associacijańt pŕavtvetikurozo purnazel činovniktnëstë: 2016 ijestë sajeź, pŕavtoks ašti Pötr Tultajev, seškań Saranošoń pŕavt, Mordovijań kulturań takolin ministra. Estën jonksoś, lamo ijen pert, lovś AFUN-ońt pek eŕaviks partneroks – sontemenzë morga ekšsënt a ulevel vejkejak „Rossijasto delegacija“. Mezes veľavtovś te taktikaś, min neinek sede tov.

2012 ije: raśkeks loviź - kočkamo meltopavtomanzo - eziź

Šiofokso VI kongresstënt ikele KKFUN, vasencede eŕamopingesënt, javinze kvotatnen baška: 20 erźań peldekortïjt, 20 delegatt mokšotnede, apak lemďa sïnst „mordvaks“ - vejsën naŕgamo valso. Mastoŕutkoń kuro lovize erźatnen baška raśkeks. Sede tov lovomaś peznaś kevkstemas, konadońt ikele Estën Mastorońt arasel melezë arsems: kije kočki erźań peldekortïjtnen? Kvotańt peštiź lomantnesë, konatat kočkazelt Mordovijań činovniktnesë; Mihail Mosin, oficialoń delegacijańt pŕavtozo, sťaś erźań kočkaź peldekortïjtnen karšo. Erźaajgemań lemriśmestë lomantnen eziź nolda kongressën važodemas. Aktivistnën, konat saśt Šiofokov, vannïćań statuskak eźt makso, jovtneś estën kuľań resursoś ERR. Seks erźatne jutavtśt akcija pekstaź kenkšënt ikele.

„Vejke raśke – vejke vajgel“ principeś liś formalnojks. Organizatortnë loviź erźatnen baška raśkeks, anśak eziź polavto delegacijatnen kočkamo luvońt, terdiź peldekortïjtnen Rossijań strukturatnen pelde, a erźaraśken kurońt ikele pekstïź kenkšent. Te vesemeś ulneś forumso, kona lemdi eś pŕańt „eś melsë-kojsë važodićaks“, kodamojak vetikuroń ked alo a ulićaks.

2021 god: procedura melssamoń tarkas

Tartu ošoń kongressënten problemaś ulneś učovićaks: vese sodaśt 2012 ijen konflikttënt, Aťań Ezemdënt dï Ińazoroń instituttońtkak. Sïreś Ińazoroś kučś KKFUNs delegatoń lemriśme, kona kemekstazel Aťań Ezemsënt: Boľajen Sïreś, Kšumanćań Pirguž, Eŕuš Vežaj, Nujań Viďaz, Viren Inzejne.

Fenno-Ugria putïze lemriśment sajtozonzo; vasence śormaś, Ińazoroń valtnën koŕas, tuś 2020 ijen jakšamkovsto dï son kuvať kadovkšnoś venkstëme. Delegacijańt registracijanzo eziź jutavto. „Svobodnïj Idel-Ural“ ajgemaś, Boľajen valonzo langs nežedeź, śormadś: registracijań jutavtoma škanzo pesë, komitetëś karmavtś erźatnen kučomo promksoń protokol, a tede ikele, sonzë kemekstamozo Saranošoń činovniktnën marto (te vesemeś sede mejle, źardo Erźań kelen idema Fondoś dï Erźa Mastor kuľalopań redakcijaś, ulneśt nelgeź lomatnesë, konat kemestë śulmaź Rossijań oficialoń nacpolitikańt marto). Vese śormańt KKFUN kinengak ezize nevte. Meks son ezize lovo Aťań Ezement kočkavića kuroks - kinengak eź jovta. Tartu ošoń kongressën pelkskirdićatnen jutkso, nilengemen raśken lemriśmesënt, erźa lemeś arasel. Baška aktivistt ašteśt nupalsënt vannïćaks, vajgelen meltopavtomavtomo.

Lemďams te vesement „procedurań piŕavksoks“ ulevel pek čevtestë. Proceduraś tejevś uslojeks, kona maksï čaťmonems maŕaź kevkstema: uli araś erźa raśkent meltopavtomazo eś melsë kočkams eś peldekortïjtnen?

Kortavt, kona mezejak eź makso

Uksnize tevent sonś AFUNoś. 2021 ijen čadïkovsto, associacijaś javoľavtïze Tartuń kongressënt pelkskirdemanzo „avoľ eŕaviksëks“ dï čumovtïze forumońt Rossijań potmotevtnes sovamosońt. KKFUN venksťaś AFUNnën, sonzë, keľa, araś meltopavtomazo kortams suomi-ugrań dï samodijen raśketnen pelde, sïnst apak kevkste. 2022 ijen ejźurkovoń 10 čistënt, Ukrainav vese vijsë kajamodońt kavto targoń mejle, AFUN javoľavtś eś nežedemadońt, koda Putinën, isťa sonzë „meranzojak“, poladoź ten pingnstë kremľań tezistnën Donbassoń idemadońt dï nacizma karšo ťuremadońt.

Sede tov te javoľavtomaś „jomaś“ sajtstońt, anśak Indigenous Russia projektëś vanstïze javoľavtomańt vese valkoctonzo, sondenzë śormadś „Radio Svoboda“ resursośkak. Vete čin jutaź, Fenno-Ugriań pŕavt veti kurozo lemdize rossijań kajavomańt raśkejutkoń meltopavtomatnen kolamoks dï čumoteveks, śaldïze AFUNońt dï javoľavtś sede tov a važodemado set organizacijatnen marto, konat nežedit tortingent, źars setne a polavtsïź tede eś melent. Organizacijaś altaś sedetovgak lezdamo Rossijań raśketnen kelt-kulturatnenen.

Pinksën petne-ušodkstnë vastovśt. Vanstomga jalgaksčint rossijań oficialoń partnertnën marto, kardaź raśken ajgematnen, lamo ijen pert, eźt lovo subjektëks. Melssamoń škasto, oficialoń partnertnë sťaśt moskovoń ked alov, vitkstatano, sïn tosko ulneśtkak. Tallinn eź karma pelkstamo Moskovońt marto rossijaso erića raśketnen peldekortïjtnede. Anśak te udalov potamońt langs „milosteś“ eź ramavo: źardo Kremľaś saś mels kongresstë lisemadońt, AFUN liś tosto, a źardo eŕavś nevtems eś lojalnostent – nežedize tortingent veťamonzo. Estën Mastoroś kadovś eś melsë važodića raśkeajgemavtomo dï AFUNtomojak

Kije bankrotoś

Redakcijańt eś kojsë arsemazo. Bankrotoś avoľ raśkejutkoń forumdo idejaś, avoľ suomi-ugrań solidarnosteś – eri dï kelejgadï kulturań pŕavtošoń programmaś, erit ineske raśken čitne, studentën konferencijatne. Bankrotoś – Estën mastorońt. Rossijaso erića raśketnen marto, tevveťamoń modelezë, kona ezinze javo kolmo baška politikatnen: kulturań diplomatijań, eś viška raśketnen integracijań, Moskovsońt kardaź raśketnen subjektnostnen nežedemań. Diasporańt foľkloroń kurotne lijasto vadŕasto vanstït morotnen-oršamopeltnen, anśak te a tei sïnst raśken kočkavića kuroks. Ansambľaso morïćatnen festivaľs terdemaś ulneś šožda teveks, a vana lovoms subjektëks raśkeajgemańt, kona sovaś konfliktës rossijań kirdijmastorońt marto – vijeś eź satokšno.

Tallinnën motivtnëde uli smusteś pelkstams; rezultattońt – araś. Meltnen-arsematnen mels apak saje, praktikań rezultatoś keńardovtï moskovońt: peldekortïjtnen kočkamodo meltopavtomaś erźa, mari, udmurtnën pelde, kadovś set organizacijatnen kedsë, konat aštit Moskovoń ked alo.

Meze savi noldams odov

Avoľ tašto kongressënt. Od politikavtomo ods terdeź promksoś veľavtsïnze seke kojtnen-luvtnën: kirdijmastortnë karmit kortamo raśken diplomatijado, a tarkatnes ozït kirdivijent pelde melstuića kunškadejt. Od politikaś veši kirdijmastorońt pelde vide kortamot-važodemat raśkeajgematnen marto, avoľ anśak AKO kunškadejtnen marto; čarkodevića dï ikelev javoľavtoź delegacijatnen registracijado kriterijatne; morgańt ekšsë tarka paneź Rossijasto ajgematnenen dï diasporań strukturatnenen, konat sïnś esest jorït; jortoma ve jonov kojent, źardo organizacijańt legitimnostezë pŕadovi toso, koso ušodovi sonzë konfliktëzë Moskovońt marto.

Estën Mastoronten, kona anokstaś – jutavtś kongresstnën, lovś ineske raśketnen eś raśten kompetencijaks, savi sams mels, kin son lovi esenzë partńoroks. Erźatne te kevkstemańt langs eś venksënt maksïź kavśt, 2012 dï 2021 ijetnestë. Kavtoń kirda sïnst eziź maŕa. Estën Mastoroś eškinze ve jonov eś kojsë pŕań vetića peldekortïjtnen, vanstomga jalgaksčint oficialoń kunškadejtnen marto. Jalgaksčint ezize vansta, dï eś kojsë-melsë erićatnen eškinze esenë pelde.