Raśke, kona alamolgadï kavońkirda sede kuroksto: koda ruzïjavtomaś veľavtovi jomamoks

Mordvań mastoroś jomavtni lomantnen, a raśketne, konatnen turtov tejezel respublikaś, jomit statistikastońt kavońkirda sede kuroksto lijatnede. Seke čitnestë sonzë pŕavtozo tonavtï vesen demografijanten dï veti tesken «ruzoń soborońt».

Vejke ejkakšto sede alamo ve ava langs

Statistikań federaloń kurońt (ruz. Росстат) pačťamonzo koŕas, Mordvań respublikaso čačomasëren summań koefficijentëś praś: 2015 ijestë 1,363 sajeź — 0,998 vids 2024 ijestë. Isťamo nevtevksëś a satï pelevidskak, kirdemga erićatnen zńaroksońt ve sërsë. 1970 ijestë tesë čačśt 15 423 ejkakšt, 2024 ijestë — 4 194. Kulomatnede pek sede lamo: anśak 2024 ijen jakšamkovsto sunderkovs kuloztnede ulneś čačoztnede 5 434 lomańs sede lamo, a vesemezë kuloś 9,3 ťožende sede lamo erićat. Erićatne alamolgadït lomańlovomado lomańlovomas. 2002 ijestë respublikaso eŕaśt 888 ťožent lomańt, 2010 ijestë — 834 755, 2020 ijestë — 783 552. 2025 ijestë statistikań kurosońt lovozelt 758 895 erićat.

Undoks raśketne solït vesemede kuroksto

Varštatano, kit samaj jomit. Vijsë putoź «мордва» jarlïkent alo 2010 ijestë śormadovśt 333 112 lomańt, ruzoks — 443 737. Kemen ijen jutaź ruztnëde tejevś 406 061 lomańt, a «mordvatnede» — 290 750. Kemen ijen pert respublikań erićatne alamolgadśt 6,1 procent langs, ruztnë — 8,5 procent langs, «mordvatne» — 12,7 procent langs. Erźatne dï mokšotne alamolgadït respublikadońt kavońkirda sede kuroksto. Lomańlovomaso erźatne dï mokšotne — anśak «mordvań» pelkst, dï pokšopelksëś śormadoź «mordvaks». Te lijaksčint pelksëzë, ulema, avoľ kuloztne, te «lijaks śormadoztne». Te lomańt, konatnen tirin kelteme školaś, televidenijaś dï «ruzoń mirëś» kemevtiź: sïnst raśkest jomaś. Tede baška 32 867 lomańt eś raśkečist kodajak eziź nevte. Vana koda nejavi etnocidëś cifratnesë: raśkeś jomi kavkśt — rungotnesë dï lomantnen pŕasost.

Mastoroń demograf

Lomaneś, kona venksti te respublikańt kisë, venksti Rossijaso čačomasëren kisëjak. Ožokovoń 22-ce čistë Moskovso Zdunov Arťom jutavtś Kirdij arsijkuroń «Kudoraśke» komissijańt kortamonzo dï javoľavtś demografijań politikańt od etaps jutamodo. Son puterdi eś respublikańt varčaluvonzo, konasońt čačomasëreś praś vejkede sede alamos, vese Rossijanten.

«Raśken vanstoma» soboroń kojsë

Sunderkovoń 5-ce čistë Saranošso Zdunovoń kočkiź vejkeks «Vesemodamastoroń ruzoń soborońt» regionoń otdelenijań pŕavtnëde; te važodemanten sonzë baslavize Kirill patriarhoś. «Raśken vanstomańt» Soboroś čaŕkodi eś kojsë. Respublikaś vasenceks kemekstïze zakonońt, konań koŕas čumondït ejden kajavtomań kisë; Saranošoń privatoń klinikatne jovtïź melest ejde kajamoń a tejemado, martost vejsënďavśt keveteje kirdij orma mensťamo kudot. Zinovij mitropolitoś ćotavś: net melssamotnenen śukońaź, ijen pert čačśt 437 ejkakšt. Onkstamga: 437 «ideź» čačomat — dï vete ťožende sede lamo erićatnen alamolgadoma apak pŕado ijen pert. Kardamotnesë jomamoś a lotkavtovi. Ejkakšoń a čačtomado tuvtaltnëde, soborso malav eźt korta. Nevtemaks, ipotekań sajevemań koŕas respublikaś ašti Rav lejen federaloń okrugońt (ruz. ПФО) rejtingsënzë mejelce tarkaso: kudoraśkeś kreditënt kisë maksï kavto važpandomado 51,6 procent. Anśak školado kortaśt penzaź. Toso nej važodit popt — anśak ruzt; važodi «tradicijań pitnetnede» 144 punktoń plan, dï panžoź pravoslavijań gimnazija, konań uš kelejgavtït. Erźań gimnazija te plansońt araś.

Vejke process

Jomamo dï ruzïjavtoma — avoľ kavto baška kažot. Raśkenten jovtnit: kelezë, keľa, eŕavi anśak babatnenen, kuľturazo maštovi festivalenten, a alkuksoń identičnosteś vesemenen vejke — «ruz». Isťamo raśkeś eś kudosonzo sïćačinzë a nei. Odtnë tuit, ejkakštnë a čačit, kadovoztne śormadovit ruzoks. Kirdivijeś, kona ten langs venksti školatnesë poptnësë dï ejde kajamoń kardamoso, a idi raśkent. Son anśak veti jomamonzo.