"Sado, erźat, moroń kužos"

Isťa lemďazeľ dï sekskak isťa śormadozeľ sćenań udalo šaršavonť langa moroń pokščinť lemezë. Jutaś son Ordakšoń bujeń Keľvedne velesë (Mordovija) tededeń sundeŕkovoń 4-će čistë.

Panžize sonzë školań pŕavtoś Javkina Galina. Sonzë valonzo poladïnze veleń «Valskeń zoŕa» ansambľaś «Vaj, veŕga, veŕga…» morosonť. Tede mejle kirvazstiź veleń-jurtoń štatolonť dï jutavtsť oznomań luv-ila.

Sćenanť ikelev jutaś ozavaś-Javkina Galina dï gajgića vajgeľsë pškadś, koda kezëreń škava pškalesť, eńaldomań valso Ineškipazonteń.

Ineškipaz, Verečipaz! Ton, marićaś, koda tikše kasï, Ton, neićaś, koda pešte panži, Nejemiź, maŕamiź! Śukońatano piľgezëť, Pškadťano valdo ojmezëť, Verev kepeďsïnek kedenek, Mastorov noldasïnek śukpŕanok. Oznotano erićanok kis, Oznotano raśkenek kis, Eńaldtano ejdenek kis, Pakśaso videzenť kis, Kardazso rakšanok kis. Ineškipaz! Makst tenek Sëťme, lembe pizemeť, Čačost-kasost śuronok, Kasost-kepedevest ťakanok, Raštïćat ulest avanok. Makst Mastoronteń laďamo, Vejke-vejkeń večkema. Liśmaks parot lisezë, Lejeks eŕmeť čudezë. Kenkšpŕavajak sovazo, Kenkšalgajak jutazo. Miń Toneť — Šumbra kši! Ton minenek — šumbrači! Paz čangodť! Paz čangodť! Paz čangodť!

Filosofijań dï poëzijań domkačisë peškse meľtne jovtavsť. Meľgast vetićaś kundïnze tagojak umon-umoń eńaldoma valso lemest pokšťatneń-avatneń.

Erźań pokšt, pokštineť, Pokšťań pokšavineť! Sïrk merezë, pokštineť, Matraź-ojmaź kiśkinenk. Kepsť merezë, babineť, Raužo čovaľa modïnenk. Vana terdťadïź ozksov Kši-salonok varčamo, Pureń-bragań korštamo. Ašo keďsë paninek, Šožda meľsë pidinek. Sado vaksozonok, Čovoŕavodo jutkozonok, Načtïnk kośke turvinenk, Peštink vačoń pekinenk, Tańškavtïnk sëpej kurginenk. Kiń lemezë kundavi, Kiń lemezë stuvtovi, Iľado kežijavto, Vese tïń — sedejsënek, Čese tïń — minek veŕsë. Miń tïnk ejstë lisinek, Miń tïnenk veľavtano. Sado, vese sado! Iľast ule ve jondo vanïćat, Iľast ule seľmeń śavadïćat. Pačkodezë, molezë! Paz čangodť!

Oznomań kirdaś pŕadovś. Stihotvorenijado mejle, lovnïćazo Javkina Galina, «Valskeń zoŕa» ansambľaś morïnze morotneń: «Piže sadso», «Kuva čudi Sëńaža lejneś». Stiheń sovavtks dï školaso istorijań tonavtïćaś kecnevtinze zalso aštićatneń jovtnemaso Keľvedneń eŕamoń pingedenzë, istorijadonzo.

Nomerënť polavtï nomer. Sćenanť langs lisś «Piźolnë» ansambľaś. Ejsënzë 6-7 klassoń tonavtnićat. Nevtsť programma — «Sado jarmunkav!» Nalksesť sćenka, lovnosť stihť. Parste lisś «Pejdeľka» morïnest.

Avoliť reďa reďaviť ejkakštnëń langso oršamopeľtne. Odt, mazïjť, ćitniť, pestë-pes erźań. Sekskak isťa meľs tuś dï kuvať ćapasť kunsolïćatne «Piźolnënteń» «Jarmunkast» kis.

Zaloś anokoľ sezevems ćapamodoń dï kecnemań «vajtnede» «Čipajne» morïćań kurïnenť sćenas sovamsto. Ejsënzë, te kurïnesënť, vesemede «pokš» morïćatne - 3-5 ijesë ćorïneť dï tejterneť. Tagojak vese, pŕasto-piľgs oršaź erźaks; jakstere, ašo, raužo ťustnë kuvtoldoź kuvtoldïť. Seľmeť a sajeviť langozost vanoź! Lovnosť «panginetne» stihť, morïź «Kavto ćorat tikše lediť» dï «Aďado bazarov» morotneń. Morasť meleń-ojmeń putoź, došuzasto, bažaź a kadovoms pokštnede, teťadost-avadost.

Avoľ pokške pauza dï purgondavksketneń udalga sťasť «Piźolnë» dï «Valskeń zoŕa». Vejsë, pokšt dï viškineť, mazïjstë gajgića, lijkańa vajgeľsë morïź kezëreń moronť «Pando pŕaso od kilej».

«Valskeń Zoŕaś» moraś morot: «Dudkine» (duët), «Avaj, avaj…» (muzïkaś Košeleva Ninań) , «Veľť pek sedejem» (muzïkaś Devätkinëń, valtnë Arapov Aleksandrań), «Lejne, lejne…»

Pokšči inževteme a ersi. Saransto sakšnosť Atlasova Ańa, Rossijań keles sodaviks morïćaś, dï Radionov Vasilij, «Kelu» ansambľań pŕavtoś, bajanistëś. Repertuarsost źarïja morot: «Kosat eno ton» (muzïkaś Mitin Nikolajeń, valtnë Mariź Kemaleń), «Erźań Poľune», «Umarina»…

Pŕadovś konćertëś vejsëń moroso-terdemaso — «Erde, jalgat, paro jalgat, purnavdano vejs!» Paro, veľť paroľ purnams erźatneń vejs, źaro vijť vejs valovoľť. Kemevi, te źardo-aźardo tejevi.

Pokščinť teškstamo sakšnosť, jovtaztnede baška, Cïgankin Dmitrij — universitetëń professoroś, Luzgin Aleksandr — Mordovijań naćionaľnosteń tevtneń koŕas Komitetëń pŕavtoś, Balobanov Pavel — Ordakšoń bujeń kuľturań pŕavtoś, «Majak» gazetasto — Uraľskaja Larisa.

Talnomatne udalot. Meze, kodamo pitnezë, meze maksï tečiń dï valskeń čitneneń jutavtoź ilaś?

Vasńajak, isťa sodavtovoľťkak ejkakštnëń teťast-avast kelest, kojest, kuľturast, istorijast marto Mordovijań dï tombaľga vese školatneva, jaksteŕgalems lijasto marsevića ej keľme valtnëde «mezeks moneń erźań keleś» avoľ savkšno. Teń kuvalma Keľvedneń školaś, tonavtïćanzo eskeliť vide kijava, sodïť kodamo zïjan kandï keleń, čačoma keleń kadomaś. Eŕavi sonzë večkeme tonavtoms pakšatneń avast elestë sajeź. Tonavtost teneń ejdeń kužotnesë, sede mejle školatnesë dï ťokš školatnesë. Te meleś avoľ anśak Keľvedneń tonavtnićatneń prevsë, sedejsëjak.

Kortïť: «Aštića kev alov veď a čudi», «Čaťmonića ejkakšonť avazo a maŕasï». Eri Keľvedneń školaś neť domka, prevej valmerevkstnëń pŕaso kirdeź. Apak kirde ejkakšost isťa avoľť oršneve, sćena langs a livteveľť. Šnamot tesëń pŕavtnëń-vetijtneń isťamo jonksoń kiskak: sodasïź kuľanť, informaćijanť pitnečinzë, vijenzë. Eŕva parste jutavtoź tevdenť bažiť jovtnems gazetaso, radioso, televidenijaso, sodast parodonť sede lamot.

Redakćijanť peľde valdo meleń arseź

Nujań Viďaz