Eŕazo erźań raśkeś!

Jalgat! Mongak pškaďan Pazonok turtov.

Ineškipaz, Verečipaz! Śukpŕa jevtan Teť eseń dï veseń peľde: 12-će ije maksat pek paro čiť jutavtoms moneń Veleń dï Raśkeń ozkstnëń.Śukpŕa jevtan — ezik makso koľsťams te Ozksonťkak, avaneń mejeľće kavto čitnestë maksïť sede paro ježo. Mon Toń eziteń stuvto, ezitiń mije, eziteń polavto Iisus langs, Buda langs, Muhammed langs. Eńaldan, makst avaneń šumbrači sede tovgak.

Toń lemeť pek mazïj erźań keľsë — Ineškipaz: čačtïća, eŕamoń maksïća. Verečipaz — maksïća valdo, lembe, eŕamo.

Ineškipaz! Veľavtïť erźatneń erźaks. Nejeń lamot erźatne ruzdo ruzt. Ruztnë isťa a meľavtïť ruzoń kuľturanť kis, pravoslavijanť kis, ruzoń imperijanť kis, koda erźatne. Seń kis tuń stuvtïź Erźań Mastoronť, sonzë kelenzë, kojenzë–ilanzo. Vańkskavtïť erźatneń seľmest, pŕaudemest, kastïk čarťčist.

Paz, čangodť! Paz, čangodť! Paz, čangodť!

Pokšťat-pokšavat! Pškaďan tïnenkak.

Lezdado dï arsede tejems nejeń erźatneń esenk ejdeks — nućkaks.

Šumbratado, večkeviks Tašto Kšumanćań erićat, jalgat! Tečiń Ozks marto. Kadïk te čiś jutï parste, mazïjstë, eŕavikstë-prevejstë dï kadovozo tenk kecnemaks, eŕamosonk ledstnemaks. Kadïk vana te viška štatoloń tolnëś kirvazti eŕvań sedejsë pokš tol dï eŕvaś karmazo palomo-meľavtomo esenek raśkenek kis, sonzë vanstomanzo dï śupalgavtomanzo kis. Dï kadïk te tolnëś valdomtsïnze seľmenek dï pŕaudemenek, sede kasozo čarťčinek. Nej, jalgat, jutavtsïnek Ozksoń omboće peľksënť-promksonť. Miń tečijak a kolasïnek pokšťanok kojenť, purnatano aťań ezem. Ejsënzë arseťano kortams Tašto Kšumanćań, Ignatbujeń dï erźa raśkeń tevtnede. Tečiń Ozksoń teićatne prasť vejke meľs, terdems aťań ezems neť aťatneń:

Tužinkań Sergej aťań,
Idinkań Leńa aťań,
Kšumanćań Pirguž aťań,
Veleń pŕavtonť — Mokej Sašań,
Nujań Viďaz aťań — “Em” gazetań redaktoronť,
Džak Ŕuterëń, Saran ošso erźań keleń tonavtïćanť, večkićanť dï vanstïćanť.

Teči puvi Tašto Kšumanćava lembe varma dï Ťušťań Toramozo parste gajgi, teń marink tïń dï purnavide veleń kužos. Teń kis tïnenk śukpŕa modas. Jutasť kolmo ijeť mejeľće ozkstonť mejle. Manïť araseľ — mon te škane sërediń. Te moń pek talnovtï — araś polavtïćam. Meľat eziń muje jarmakt bukat ramams. Vešnemaś — te pek staka tev, lamot pokordatadïź, śalgavtadïź, mańatadïź — sedej ozavtoma tev. Lezdï teneń gosudarstvaś–imperijaś. Vijev raśkeś mujeviľ jarmakt lamo težat bukań ramams. Seks, erźat, eŕavi vijevgadovoms! Te ijestë mujevsť paro lomanť, purnavsť jarmakt bukań ramams dï jutavtoms te ozksonť. Neť lomantne malav vese tesë. Śukpŕa, jevtan tenk veseń peľde! Dï seske jevtan: terďan tïnk Ozksoń pŕadomado mejle avań kudo vakss — morga ekšs. Tašto kšumanćat! Kepedide kor, tïń prok pionert, vasenćeks nevtink lija erźań veletneneń — jutavtnems Veleń Ozkst.

Keman, teči erźań vijev dï mazïj vajgeľsë lazovi koštoś dï te gajteś sradï Erźań Mastorga, te paro tevenť poladsïź lamo veletneva.

Veleń tevtnede. Vasńajak, jevtan śukpŕa veleń pŕavtonteń. Son kundaś pek paro tevs: kalmazïrenť vańkskavtomonzo, lezdado tenzë. Śukpŕa bujeń pŕavtonteń dï Pmk-ń pŕavtonteń: eŕazasto kundasť kinť tejeme, arsezeľ pokščinteń pŕadoms, pizemeś eź makso. Ozksoń vasenće peľkssë jevtazeľ: kulosť velesënť 3 mejeľće ijetnestë 40 lomať, a čačsť — 12. Karmindeŕaj isťa sede tovgak, 30 ijeń jutaź tesë karmiť eŕamo arabt ili kitaject. Tede, vasńajak, arsizevide, od lomanť.

Ignatbujeń tevtnede. Sodado, 2004 ijeń meďkovoń 10-će čistë Čukalso jutavtovi Erźań Raśkeń Ozks. Eŕavi teneń Ignatbujenteń ušodoms anokstamo. Merkuškin N.I., Respublikań pŕavtoś, alatś jutavtomga 500 težat ćelkovojť. Ignatbujesë eŕavi kočkams komitet. Son meľavtozo raśkeń tevtneń kis, kepedezë erźaks maŕamo ježonť.

Eŕavi kočkams komissijas meľvanoviks lomanť, tïnk vajgelenk kočkamotnesë avoliź faľsifićirova. Moli, koda čaŕkoďan, propaganda setneń kis, kiť salïmiź, mančimiź dï nejgak mančiť. Sïnst kis vajgelenk ilink makso. Mon Čečńaso vojnanť lotkavtomga kortamotneń kis. Čavoviť toso erźatkak, a Čečńanť teiź pokš ťuŕmaks. Kineń te eŕavi? Smi šnïť “mordvatneń” — parste vojeviť Čečńaso. A kiń kis dï mezeń kis sïń valïť veŕ? Arśan, a erźa raśkenť vanstomanzo kis dï mastoronzo kis.

Raśkeń tevtnede. Tevenek pek beŕať, prïnek domka oťmas. Miń, erźatne, čide-čis alamolgattano. Sedejak pokš kažoś — jemavtanok erźań ježonť, lijaks merems, jemavtano eś pŕań erźaks marićaks, eś raśkeń večkićaks. Koda ulems? Meze tejems? Lamot moń eńaldsť: te čistënť iľazan ecne politikas, jutavtoms anśak pokšči. Viťkstan: tuń araś melem erźatneń anśak kištevtems–moravtoms, simdems bragado dï kavańams sïveľ jamdo. Mon putan vijem sťakodo, bažan lezdams erźa raśkenteń sťams kumaža langsto, a prams kalms. Lezdan erźatneneń čaŕkodems Rossijanť politikanzo. Sonzë politikazo uľneś dï kadovś — meŕkams-ruzïjavtoms a ruzoń raśketneń, kirdems sïnst ureks. Rossijaso meľavtïť anśak ruzoń keľdenť dï ruzoń raśkedenť.

Modamastoroś sajś vete priaritetëń jenkst. Tede kortaś Merkuškin Nikolaj, Mordovija Respublikań pŕavtoś. Vetetneń jutkso vejkeś — vanstoms Modamastorsonť erića vese raśketneń dï sïnst kuľturast. Arsezevide, erźat! Rossijaś teń topavtï? Putingak merś: “Jesli ne sohranim malïje narodï, Rossiju ne sohranim”. Pŕavtnë kortïť lamo, teveś žo Rossijaso moli mekevlang. Kulovtïť “inorodectnëń” koda anśak maštïť.

Ejdeń kužotnesë erźań veletnesë ejkakštnëń triť-kastïť ruzoks. Kadïk ruzoń veleń ejdeń kužotnesë karmiť ejdetneń kastomo anglań eli japonoń keľsë! Sestë, keman, šovinistnëń kurgost potľavoľť.
Anśak vejke lavkaso Rossijaso mikševiť knigat erźań keľsë. Te — Saranso “Mastorava” lavkaso. Lisi, koso iľazo eŕa erźaś, sonenzë eŕavi ardoms kniga meľga Saranov, te lavkanteń. Erźań veletnesë, koso uli knigań lavka, mikšnevi anśak ruzoń literatura.
Vese erźań ejkakštnëń ejstë tonavtniť čačoma kelest anśak 10 proćent malava.
Te škas apak sovavto školań programmas “Mastorava” eposonok.
Erźań bujetnesë gazetatne, žurnaltnë, radioś, televidenijaś “čolediť” anśak ruzoks dï ruzdo.

Źardo erźatneń uľneś esest mastorost, erźatne tejsť: sermadomań luv, lovomań luv, epos, maštsť kavkso vajgeľsë moramo, 1900 ijestë Parižsë avań oršamkaś vese mastoroń konkurssonť sajś sïrneń medaľ. Kodamo mazïj, logičnoj keľ tejsť! Erźatneneń eŕavoľ eŕams śupavsto dï kaštančisë. A nej mezes pačkodinek?

Eŕavi veseneń sodams: lija raśke alo kodamojak raśke a vanstovi. Erźatneneń eŕavi sodams, meze te religijaś, hristianstvaś, pravoslavijaś. Pravoslavijaś te neže, jur ruzïjavtomanteń, seks erźatneń vese vijsë pansť dï tago paniť te religijanteń. Lamo uľnesť careń ukazt: sede kurokoń ruzïjavtomga eŕavi neľgems erźań kezëreń religijanť dï sovavtoms erźatneń pŕaudems pravoslavijanť. Kiť ezť mańavo, ezť paneve, sïnst čavsť, pultasť, ozavtnesť ťuŕmava, a kiť pŕast miiź, sïnst nalogto noldïliź.

Kazaneń gubernijaso, źardo erźatne vanstokšnïź kememast Ineškipazonteń, jutksost 48-ksť sede alamoľť kolsićat-salsïćat (prestupnikť) pravoslavijań dï musuľman lomantneń koŕas.

Mejeľće ijetnestë pravoslavijaś bajaga čavś: Leninëń ulovonzo vaľams modas, kalmams hristianstvań kojsë. Medalenť te vejke jenksozo, omboćeś — targsiť modasto lomaneń lovažat dï teńsë spekuliroviť — biznës teiť. Teiź svätojeks A.Nevskojeń, F.Ušakovoń, II Nikolajeń, Serafim Sarovskojeń, lamo vereń lija valsićatneń.

Kosot sestë erźań “svätojenek”?

Nej lamot erźatne a čaŕkodiť, kodamo raśkeń son ejde, kodamo raśkeń kuľtura vanstï dï kastï. Sonzë te a talnovtï. Eŕavi sodams, paro lomań kastovtovi patriotizmań veľde, lijaks mereź, eś raśkeń večkeź, kojeń-kirdań, avań keleń vanstoź. Kije teń a topavtï, lisi, seľgś pokšťanzo-pokšavanzo langs — raskenzë langs, esenzë langs. Teń čaŕkodems prevenzë a satïť. Śupavsto eri ojmesë śupav raśkeś, konań lomanenzë vanstïť jalgaksčinť eś raśkeń, vasńajak, lomatneń jutkso.

Miń noldatano esenek vijsë “Erźań Mastor” gazeta, kovkeŕkst, pačťatano erźatneneń knigat, kassetat, jutavtano Erźań keleń Čiť, jutavtano pokščiť, jakatano eŕva kuva, koso arseťano lezë maksïť minek raśkenteń. Lamot čaťmoniť, aštiť ve jeno. Čaťmonemaś — te teke žo raśkeń mikšnema. Mukšnoviť isťat erźat, konatne mezejak a teiť, anśak tonavtïť dï śaldïť, sïnś val a pškadiť erźań kis. Pek beŕaneś — araś, lovt, erźań intelligenćija. Intelligentëś se, kona vanstï raśkenzë vijsë taštaź śupavčitneń, eri sonsenzë prevsë, maksï paro pitne lomantneneń preveń dï paro obućań kis, nej žo lamot maksïť pitne dolžnosteń kis.

Miń pškalinek erźatneneń: rajonoń glavatneneń, predprijatijań pŕavtnëneń “Em” gazetań langs podpiskado — čavo tevť. Mon eziń reďa vejkejak erźań patriot činovniktnestë rajonoń glavań polavtïćasto sajeź dï sede verev. Imperijaś putni erźatneń jutksto “pokš tarkatnes” isťat, kiť topavtïť sonzë zadačanzo.

Pŕadomsto jevtan: eŕavindeŕaj sodams meze karmi lomantneń marto sede tov, 3-4 težań jutaź, eŕavi sodams meze uľneś 3-4 težado sede ikele. Erźatne te škane uže uľnesť. Lisi, erźatneń kuvalt koj-meze sodavi, meze uľneś. Seks modamastoroń raśketne meľavtost, koda vanstoms erźa raśkenť.

Pingede pinges eŕazo Erźa Raśkeś!

Eŕamo! Eŕamo! Eŕamo!

Kšumanćań Pirguž, Kortamoś moľś Tašto Kšumanćań Ozkso 2003.06.12