Jevsevev M. Je. "raśkeń jat"?

140-će čačoma čizënzë

2004 ijeń jakšamkovoń 18 čistë topodiť 140 ijeť Jevsevev Makar Jevsevevičeń, erźań ine tonavtïćanť, lamoń sodïćanť, eś raśkenzë večkićanť, čačoma čistënzë sajeź. Te datanť teškstamga 2003 ijestë Saran ošso lisś kniga: “M.Je. Jevsevev: prosvetiteľ, učenïj, pedagog”. Sermadïćanzo Je.G. Osovskij dï I.A. Zetkina.

Jevsevev M.Je. kuloś 1931 ijeń panžikovoń 10-će čistë. Kuloś apak učo. Kavto čiń jutaź tujemaľ tenzë semijanzo marto Moskovov eŕamo-važodeme. Teń tarkas savś tujems tov, kosto kijak mekev eź sakšno. Kalmazeľ Kazaneń Ars kalmazïŕsë. Seske kulomadonzo mejle ninzë, Agripina Jermolajevnań, kolmo ijesë ćerïnenzë marto paniź kvartirastonzojak.

Seskeń kulomaś, ninzë marto kaźamosto ulemaś, raštïť arsemat-kavtoldomat.

Anatolij Makarovič, Jevseveveń ćerazo, jevtneś: “Avam kemś, Makar Jevsevevič, teťam, kuloś avoľ esenzë ormaso”. “Sonzë traviź (otravili)”, — viťkstaś son ćeranstëń kulomadonzo źarïja čide ikele. Agripina Jermolajevna koda maštś vanstś eś pŕanzo dï ejkakšonzo pansemado. Sekskak kuvať eŕasť Čuvažoń mastoroń Viška Karamalka čačoma velesëst. Anśak 1955-1957 ijetnestë sasť eŕamo Saran ošov. 1960-će ijetneń kunška škas bažasť Makar Jevsevič marto malaviks čidest a jevtnems. Anatolij Makarovičnëń savkšnoś mik polavtoms alamnede familijanzojak — Jevsejev.

Avat-ćerat, peľsť, maŕavi, a sťako.

20-će ijetnestë Jevsevev M.Je. dnevnikstënzë dï bloknotstonzo sezninze-nardtninze “klassovoj vanovtnede” teškstnëń. Komseće ijetneń pŕadomga od, politika marto śulmavoź lomantne čumondsť Jevsevev M.Je. kadoviksëks, tašto meľsë vanïćaks erźań kuľturanť dï sodamočinť (obrazovanijanť) langs.

Kemems-araś Jevsevev M.Je. ninstëń: kulovtïź mirdenzë?

Arsića, vasov vanïća-neića, prevej lomantne Rossijaso sval uľnesť “ašo varakaks raužotneń jutkso”, sval vansť langozost koda jat langs. Sïnst tapasť, lednesť, povsesť, kekšnesť koda maštsť. Anśak kavto primert. Ťuŕmasto ťuŕmas pansesť leľat-jalakst erźatneń Dmitrij dï jalaksonzo Malïševtneń (Dmitrij Morskojeń dï jalaksonzo). Naksavtïź ťuŕmas Kľujev Nikolajeń, Jesenin Sergejeń jalganzo, maštïź Goŕkij Aleksejeń ćeranzo, 18 ijeť kirdsť dï ormalgavtïź ťuŕmaso Kuldurkajev Jakovoń, erźań Ine poëtënť. “Organtnë” sodasť kodamo nežeks, vijeks uliveľ erźań kuľturanť kepedemaso Jevsevev M.Je. dï sonzë ojmesë-keďsë purnaź śupavdojak śupav materialtnë.

Kemevat Agripina Jermolajevnań vals tedejak. Veľť ve jenov moliť, malavikst 1937-38 ijetnestë lednezetneń dï Jevseveveń semijatneń ućaskast. Putozeľť vijť: kekšems śulmavkstnëń teťatneń-avatneń marto, tejems ejkakšost urozoks, kardams sïnst “jat” teťastost, kastoms teťań-pokšťań avečkićaks. Sajsïnek, nevtemań kis, Ŕabov A.P. semijanzo. Ćerazo, Ričard, eź sakšno, koda ezinek terde, natoj teťanzo 100-ijeń čačoma čizënzëjak.

Umoń škań verev tevtne, koda kortïť, langsot: Akaj Boľaj — sezneź, Erźamasoń Olena — pultaź, Jelušev Bažat — povaź, Vasiľev Nesmejan — pultaź, Kuźma Aleksejev — naŕgaź dï kulovtoź Sibirsë.

Varštatano 1990-će ijetnes dï nejeń škas. Eś raśkest kis pškadićatne meks-buti lamot tusť tonačiv škadost ikele. Apak učo kuloś Naďkin D.T. (1934-1992), Klemenťeva V.I (1936-1994), Čińajev N.I. (1928-1995), Ľuľakina S.M. (1922-1993), Tihonova T.M. (1941-1995), Romaškin V.I. (1951-2002). Kodajak a kemevi: vese sïń tusť eŕamostonť eś ormadost.

Sekskak kemezevat. Rossijaś lepšťaś dï lepšti vijeń apak vansto avoľ ruzoń kuľturatneń, madsti ejstëst lisića valdonť. 200 malava Rossijaso erića raśkeťne — donort ruzoń kuľturanteń: nalogost, sodamočist, talantost, modań śupavičist sajeviť sonenzë. Mezde kortï anśak Kadïševań “putovksozo” erźań kuľturanteń. Kuš peľ morïne moravoľ čačoma keľsënzë! Arasť “viška” raśketneń eś radiost, televidenijast, gazetast, školast…

Kavtoldoms, savi viťkstams, a savkšnï: lezdasť Jevsevev Makar Jevsevičnëń tujems te eŕamostonť, sajems eś raśkestënzë Ine sodïdejenť.

Anokstïze Nujań Viďaz.